Zaloguj
Reklama

Aleksytymia i świadomość emocjonalna u pacjentek z zaburzeniami odżywiania

Aleksytymia i świadomość emocjonalna u pacjentek z zaburzeniami odżywiania
Fot. medforum
(0)

Zaburzenia odżywiania występują coraz częściej u młodych kobiet (również u mężczyzn, ale znacznie rzadziej), stając się przyczyną licznych hospitalizacji, jako trudne i długotrwałe w leczeniu. Istotnym zagadnieniem w rozumieniu tego typu zaburzenia są deficyty procesów emocjonalnych.

Omówienie artykułu: Bydlowski S., Corcos M., Jeammet P., Paterniti S., Berthoz S., Laurier C., Chambry J/. Consoli S., M. Emotional- Processing Deficits in Eating Disorders, 2005,37:4,321-329.

Zaburzenia odżywiania występują coraz częściej u młodych kobiet (również u mężczyzn, ale znacznie rzadziej), stając się przyczyną licznych hospitalizacji, jako trudne i długotrwałe w leczeniu. Istotnym zagadnieniem w rozumieniu tego typu zaburzenia są deficyty procesów emocjonalnych. W prezentowanym artykule autorzy posłużyli się konstruktem świadomości emocjonalnej dla zbadania procesów emocjonalnych u osób z zaburzeniami odżywiania.

U pacjentek anorektycznych występuje trudność z rozpoznaniem i odróżnieniem głodu i sytości a także rozróżnieniem między wewnętrznymi stanami emocjonalnymi, a doznaniami z ciała. Podobna trudność występuje u pacjentek z bulimią, które w reakcji na stres objadają się i wymiotują. Uważano, że jedną z cech osób z zaburzeniami jedzenia jest aleksytymia. Aleksytymię jako deficyt poznawczo-emocjonalny, cechuje trudność w identyfikowaniu własnych uczuć i mówieniu o nich, rozpoznawaniu stanów emocjonalnych innych osób, a także nieumiejętność odróżnienia emocji od doznań płynących z ciała oraz snucie marzeń na jawie i bardzo konkretny styl myślenia. Wyniki badań nad związkiem aleksytymii z zaburzeniami jedzenia przynoszą sprzeczne rezultaty. Jedne z nich pokazują brak takiego związku a inne wykazują, że aleksytymia jest przeważającym czynnikiem w zaburzeniach jedzenia, zwłaszcza restrykcyjne anorektyczki uzyskują wyższe wyniki na skali aleksytymii. Zaobserwowano ponadto związek między depresją a aleksytymią. Wiadomo, że zaburzeniom jedzenia towarzyszą zaburzenia lękowe i depresyjne. Nasuwa się zatem pytanie o związek między aleksytymią a zaburzeniami odżywiania, mierzony w taki sposób, by badać procesy poznawczo-emocjonalne.
Na podstawie tych rozważań autorzy omawianego artykułu zaproponowali konstrukt świadomości emocjonalnej do badania osób z zaburzeniami odżywiania. Przez świadomość emocjonalną Lane i Schwartz rozumieją zdolność do opisywania własnych odczuć i emocjonalnego doświadczenia innych osób. Poziom strukturalnej organizacji świadomości emocjonalnej wiąże się z materiałem werbalnym używanym do opisu własnych przeżyć emocjonalnych. Co prawda nie potrzeba używać języka, by doświadczać uczuć, ale język pomaga ustrukuralizować przeżycia i odróżniać od siebie złożone stany emocjonalne. Stworzono Skalę do oceny zdolności jednostki do opisu swoich przeżyć emocjonalnych oraz emocjonalnych stanów innych osób (Level of Emotional Awarness Scale LEAS).

Celem badań autorów artykułu było mierzenie procesów emocjonalnych, ze szczególnym uwzględnieniem świadomości emocjonalnej i aleksytymii u pacjentek z zaburzeniami jedzenia. W badaniu wzięło udział 70 kobiet z diagnozą zaburzeń odżywiania, w tym 37 osób z bulimią - typ przeczyszczający, 18 z anoreksją - typ restrykcyjny, 15 – anoreksją typ przeczyszczający oraz 70 zdrowych kobiet. Mierzono również natężenie lęku i depresji w oby grupach kobiet.

Wyniki przeprowadzonego badania pokazały, że u kobiet z zaburzeniami jedzenia występuje istotnie wyższy poziom lęku i depresji, niż u zdrowych. Globalny wynik na skali świadomości emocjonalnej był u pacjentek niższy, niż w grupie kontrolnej. Zarówno ocena emocji własnych, jak innej osoby była u pacjentek gorsza. Pacjentki uzyskały też wyższy wynik na skali aleksytymii.
Porównanie pacjentek chorujących na anoreksję z pacjentkami chorującymi na bulimię pokazało, że pierwsze z nich charakteryzują się istotnie niższą świadomością emocjonalną niż osoby z bulimią; jednak grupy te nie różniły się pod względem aleksytymii. Osoby chorujące na anoreksję o typie restrykcyjnym wykazywały wyższy poziom depresji niż pacjentki z anoreksją stosujące przeczyszczanie, ale nie wystąpiły między nimi różnice pod względem aleksytymii i świadomości emocjonalnej.
Zaobserwowano trend, w którym poziom aleksytymii i świadomości emocjonalnej były negatywnie skorelowane ( np. im wyższy poziom aleksytymii, tym niższa świadomość własnych przeżyć oraz niższa świadomość przeżyć innych osób).
Nie wykazano związku między poziomem aleksytymii a poziomem depresji i lęku.

Dyskusja uzyskanych wyników pokazuje, że pacjentki z zaburzeniami jedzenia, zgodnie z przewidywaniami, wykazywały deficyt procesów emocjonalnych, niezależnie od ich zaburzeń afektywnych sugerowanych przez wyższy poziom depresji i lęku.
Osoby z zaburzeniami jedzenia, cechuje deficyt procesów emocjonalnych, czemu towarzyszy uszkodzona zdolność do identyfikowania własnych emocji oraz rozpoznawania stanów emocjonalnych innych osób. Istotnie niższy poziom świadomości emocjonalnej pacjentek anorektycznych, w porównaniu z pacjentkami z bulimią, można rozumieć jako produkt uboczny wywołanego głodzeniem się uszkodzenia procesów poznawczych. Badacze mają świadomość, że to przypuszczenie nie tłumaczy w pełni natury tego zjawiska.
Dane emocjonalne ( poziom aleksytymii i świadomości emocjonalnej) nie uprawniają do rozróżnienia pomiędzy restrykcyjnymi anorektyczkami a anorektyczkami o typie przeczyszczającym. Autorzy zwracają uwagę na to, że chociaż osoby z anoreksją stosujące przeczyszczenia uzyskały wyższy poziom depresji, nie oznacza to, że typ restrykcyjny chroni przed depresją.
Wyniki przeprowadzonego badania pokazują ponadto, że istnieje znaczna tendencja pacjentek z zaburzeniami jedzenia do rozwinięcia alternatywnych strategii, by uniknąć empatyzowania. Te strategie nie ograniczają się do restrykcyjnego używania słów opisujących emocje. Według autorów, pacjentki te mają dobre zdolności językowe, ale nie umieją adekwatnie ich używać do opisu przeżyć emocjonalnych.
Uzyskane w badaniu wyniki są zbieżne z opisem klinicznym trudności emocjonalnych u osób z rozpoznaniem anoreksji i bulimii. Wydaje się, że osoby te mają ograniczony dostęp do swojego życia emocjonalnego i/lub czują się łatwo zdominowane i przygniecione przez własne przeżycia emocjonalne. Jedną z przyczyn trudności lub braku umiejętności brania pod uwagę swoich uczuć, może być niemożność powiązania doznań z ciała, z afektem. Może być i tak, że percepcja niezróżnicowanych impulsów z ciała chroni przed zrozumieniem skomplikowanych uczuć. Brakująca wiedza na temat własnych emocji uniemożliwia odczytanie i zrozumienie przeżyć emocjonalnych innych osób. Z uwagi na to, że zdolność do rozróżniania swoich uczuć i uczuć innych osób jest związana ze zdolnością do tolerowania dużej liczby stanów emocjonalnych, uczucia, które nie są zintegrowane, pozostają niezrozumiałe, niezróżnicowane, co skutkuje brakiem umiejętności używania afektu do kierowania zachowaniem.
Deficyt procesów emocjonalnych pobudza intensywne, często niekorzystne reakcje afektywne. Zachowania związane z jedzeniem są rozumiane jako konsekwencja niezdolności do kontrolowania stresu przez proces psychiczny. Niezdrowe zachowania związane z jedzeniem mogą reprezentować sposób rozładowania przykrych stanów emocjonalnych, takich jak lęk i depresja.
Obserwacja zaburzeń odżywiania przywodzi na myśl nałogowe zachowanie ( restrykcyjne ograniczanie jedzenia, nadmierne objadanie się, stosowanie ogromnej ilości środków przeczyszczających) i może być rozumiane jako próba radzenia sobie z doświadczaniem intensywnych emocji. Badania dowodzą, że nałóg jest tym parametrem, który warto brać pod uwagę w rozumieniu zdolności funkcjonowania emocjonalnego osób z zaburzeniami jedzenia. Obserwuje się wzrost wydzielania w mózgu beta-endorfiny u osób z anoreksją i bulimią. Autorzy podkreślają, że zaburzenia odżywiania powinny być rozumiane jako zachowanie nałogowe, którego celem jest opanowanie i kontrolowanie uczuć.

Wyniki przeprowadzonego badania pokazują, że świadomość emocjonalna i ekspresja emocji są ważnymi czynnikami w rozpatrywaniu zaburzeń odżywiania. Pacjentki wykazują duże trudności w wyrażaniu swoich oraz cudzych doświadczeń emocjonalnych, co potwierdza wcześniejsze doniesienia mówiące o tym, że pacjentki te mają trudność w integrowaniu i przetwarzaniu informacji afektywnej. Na uwagę zasługuje przypuszczenie, że aleksytymia oraz niska świadomość emocjonalna mogą stać na przeszkodzie w poszukiwaniu pomocy przez pacjentki, mogą redukować skłonność do przestrzegania zaleceń lekarskich oraz podtrzymują chroniczną naturę zaburzenia, potencjalne nawroty i komplikacje. Warto podkreślić, że deficyty emocjonalne stanowią ważny problem w leczeniu osób z zaburzeniami jedzenia.

mgr Małgorzata Pawłowska
M.C.N i R Dzieci i Młodzieży
Szpital w Zagórzu k. Warszawy

(0)
Reklama
Komentarze