Zaloguj
Reklama

Charakterystyka metod neurotechnologicznych w praktyce medycznej

Autor/autorzy opracowania:


Charakterystyka metod neurotechnologicznych w praktyce medycznej
Fot. Panthermedia
(0)

Drugi artykuł z cyklu Neuropsychotechnologia

Metody neurotechnologiczne można podzielić na 2 grupy, które różnią się między sobą działaniem i zastosowanymi technikami.

Drugi artykuł z cyklu Neuropsychotechnologia

Metody neurotechnologiczne można podzielić na 2 grupy, które różnią się między sobą działaniem i zastosowanymi technikami.

1. Treningi biofeedbacku (ang. feedback = sprzężenie zwrotne).
2. Metody stymulacyjne (z łac. podrażnienie prowadzące do większej reakcji)

W metodach symulacyjnych wykorzystuje się różne urządzenia elektroniczne. Najczęściej stosowana jest stymulacja audiowizualna. Drażnienie za pomocą sygnałów fizycznych np. świetlnych, dźwiękowych lub kombinowanych, prowadzi do ukierunkowania czynności bioelektrycznej mózgu na wyższe (pobudzenie) lub niższe częstotliwości (hamowanie).
Obie grupy metod można stosować razem, oddzielnie lub też naprzemiennie.
Zwykle terapię rozpoczyna się treningiem biofeedback. Metoda ta charakteryzuje się wysokim stopniem współdziałania, motywacji i zaangażowania pacjenta. Trenowany uświadamia sobie, na ile swoim podejściem i pracą sam przyczynił się do poprawy swojego stanu zdrowia. To doświadczenie zostaje na długi czas zapamiętane tak, że w przyszłości może z niego korzystać. Ponadto biofeedback jest metodą bezpieczną. Bez działań niepożądanych, gdyż jedynymi narzędziami terapeutycznymi są wola i motywacja pacjenta oraz doświadczenie terapeuty. W sytuacji bardziej złożonej, gdy sama dobra wola nie zapewnia oczekiwanego rezultatu lub jeśli osobowość klienta jest chorobowo zaburzona, najlepsze efekty otrzymuje się za pomocą stymulacji audiowizualnej, stosowanej w specjalistycznych gabinetach psychoterapeutycznych.
W tym miejscu trzeba powiedzieć, że wiele aparatów do stymulacji audiowizualnej jest sprzedawanych również wysyłkowo i przygotowywana do samozastosowania przez klienta niefachowca. Niektórych aplikacji można się nauczyć samemu, jednak metody biofeedbacku wymagają złożonej i drogiej aparatury komputerowej oraz specjalistycznie przeszkolonego personelu medycznego. W USA około 70% usług psychoterapeutycznych pokrywa ubezpieczenie zdrowotne, w związku z czym wzrastają wymagania co do kwalifikacji i profesjonalnego podejścia do klienta.

Biofeedback
Poprawna nazwa metody to trening kontroli samoregulującego się systemu za pomocą biofizjologicznego sprzężenia zwrotnego. Pierwszy raz użyta została w roku 1965 na terenie legendarnej kliniki Langley-Porter Neuropsychiatric Institute of San Francisco, gdzie rozpoczęto studia nad zastosowaniem treningu biofeedback na zwierzętach i na ludziach. Do najbardziej znanych badaczy, których nazwiska na zawsze wpisane zostały w historię biofeedbacku należą: Thomas H.Budzyński, George D.Fuller, Elmer Green, Ken Greene, Joe Kamiya, Joel F.Lubar, Erik Peper, M.Barry Sterman, Chuck Stroebel, Ed Wortz i inni.
Biofeedback (bfb) jest metodą psychoterapii instrumentalnej (wykorzystującą aparaturę monitorującą funkcje biopsychofizyczne). Informuje ona na bieżąco o stanie procesów biopsychofizjologicznych, których człowiek sam sobie nie uświadamia, ale nad którymi może uzyskać kontrolę za pomocą odpowiedniego treningu. Terapeuta wykorzystuje technikę relaksacji Jacobsona, ewentualnie inne techniki np. wizualizacyjne. Większość urządzeń medycznych, które mają zastosowanie w bfb różni się od aparatów diagnostycznych wyłącznie dodatkową opcją terapeutyczną bfb.

Rodzaje biofeedbacku:
1. bfb EMG (elektromiograf)
2. bfb EEG (elektroencefalograf)
3. bfb temperatury skóry
4. bfb GSR (galvanic skin response) pomiaru elektrycznego przewodzenia skóry
5. bfb oddechu
6. bfb pomiaru ciśnienia krwi i szybkości fali pulsu
7. bfb pomiaru rytmu serca (kardiotachometrii)
8. bfb pomiaru erekcji członka
9. bfb pochwowy
10. bfb zwieraczy moczowego i odbytu
11. wideo bfb

Każdy rodzaj urządzeń bfb ma swoją charakterystyczną krzywą i zakres pomiaru. Zdolność aparatury do rozróżnienia najmniejszych zmian fizjologicznych w przebiegu stałego pomiaru u jednej osoby jest odmienna u różnych typów urządzeń. Najdłuższą krzywą ma bfb GSR. Wobec czego można łatwo nauczyć się panowania wolą nad tą funkcją. Najkrótszą zaś pomiar ciśnienia krwi. Tu trening trwa znacznie dłużej.

Ad 1. bfb EMG (elektromiograf)
Elektromiografia jest nadal wykorzystywana przede wszystkim w diagnostyce chorób mięśni. Terapeutycznie wykorzystywana jest do treningu ogólnej głębokiej relaksacji, zmniejszania lęku i terapii fobii, bólów głowy, karku i pleców, obniżenia podwyższonego ciśnienia krwi, terapii zgrzytania zębami w czasie snu (bruksizm), zespołu stawu szczękowego, a także reedukacji nerwowo-mięśniowej i stanów po udarach mózgowych. Pomiar EMG wykonywany jest nad mięśniem czołowym, trapezowym lub mięśniami przedramienia, niekiedy również nadgarstka i kostki lub nad mięśniami, które wykazują nadmierne napięcie.
Trening bfb EMG można użyć również jako trening zwiększenia siły mięśniowej (np. w przypadkach skoliozy do wzmocnienia mięśni tułowia; inne grupy zaś można w tym czasie uczyć głębokiej relaksacji, ale i np. w treningu sportowców wyczynowych).

Ciekawostka
Dr Jan Blecharz z Zakładu Psychologii AWF w Krakowie wykorzystuje biofeedback EMG do treningów Adama Małysza (źródło: Blecharz J.: Psychologia narciarskich skoków. Charaktery 2001. Nr 3/50/, 8-9)

Ad 2. bfb EEG (elektroencefalograf)
EEG biofeedback jest metodą z dużymi perspektywami na przyszłość. Używa się go do treningu snu w przebiegu bezsenności, w zespołach obsesyjno-kompulsyjnych, niepokoju psychoruchowym i zaburzeniach koncentracji, leżących u podstaw problemów z uczeniem się (dysleksja, dysgrafia) oraz wielu innych, nawet leczenia przewlekłego bólu. EEG biofeedback pomaga w rehabilitacji funkcji poznawczych po urazach czaszki, po udarach mózgu, zmniejsza zapotrzebowanie na leki w padaczce. Jest wykorzystywany również do tzw. mind fitness, treningu osób na kierowniczych stanowiskach, obciążonych dużym stresem i odpowiedzialnością. Z jednej strony bowiem relaksuje, z drugiej poprawia koncentrację.
Do bardzo obiecującego treningu bfb EEG należy trening przebudzonej i efektywnej świadomości, który może być praktykowany dopiero po wyuczeniu reakcji relaksacyjnych (znakomity w treningu sportowców, aktorów, tancerzy i kompozytorów).

Ad 3. bfb temperaturowy
Temperatura skóry w stałym otoczeniu wykazuje wahania zależne od funkcji psychicznych. Stres, lęk i nadmiar pobudzeń temperaturę skóry obniżają.
Termistor (czujnik temperatury) umieszcza się na opuszce palca środkowego lewej ręki u praworęcznych. W treningach dąży się do podwyższania temperatury, nie w stopniach, ale w stosunku do wyjściowej temperatury osobniczej. Szczególnie w leczeniu niedokrwienia kończyn, w migrenie, w reumatoidalnym zapaleniu stawów, astmie oskrzelowej, ale i w zaburzeniach psychicznych do treningu relaksu.

Ad 4. bfb GSR pomiaru elektrycznego przewodzenia skóry
Najczęściej używany jest pomiar elektrycznego przewodzenia przez skórę między dwoma elektrodami na zakończeniu palców jednej ręki. Przewodzenie rośnie wraz ze wzrostem poziomu aktywacji układu współczulnego i emocji, bez rozróżnienia o jakie konkretne sytuacje chodzi: gniew, strach, lęk czy pobudzenie seksualne.
Krzywa GSR ma największy zasięg i jest najbardziej czułym pomiarem ze wszystkich podrodzajów bfb. Najlepiej wykazuje trenującemu połączenie procesów psychiczno-cielesnych i znaczenia myśli pozytywnych. Jedna bowiem myśl o zabarwieniu negatywnym znamiennie zmienia wiele funkcji biologicznych (funkcja GSR jest podstawą tzw. wykrywaczy kłamstwa).
Metody tej używa się najczęściej do prezentacji zależności psychiczno-somatycznych, do określenia psychosomatycznych cech osobowości oraz możliwości ich modyfikacji, a także jako narzędzie w terapii fobii, stanów lękowych, nadciśnienia, dychawicy oskrzelowej, jąkania się, nadmiernego pocenia, cukrzycy czy łuszczycy itp. Wspomaga także psychoterapię oraz hipnoterapię.

Ad 5. bfb oddechu
Ray Wolfe ze współpracownikami opracował złożony aparat do bfb oddechowego, gdzie za pomocą czujnika oddechu zapisywany jest rytm oddechu i długość wydechów. Sygnały z czujnika są obrazowane za pomocą krzywej audiowizualnej. Ta pokazuje parametry funkcji oddechu równocześnie ma wpływ na stymulację czy hamowanie OUN.
Pneumo-bfb jest metodą, która połączona jest nie tylko z psychicznym, ale i relatywnie większym wysiłkiem fizycznym (w porównaniu z innymi metodami bfb), bowiem w czasie treningu dochodzi do wzmożenia aktywności różnych grup mięśni szkieletowych i gładkich, zwiększa się natlenienie mózgu, dochodzi do uczucia lekkości i euforii. Trening należy prowadzić pod kontrolą. Ma to szczególne znaczenie u osób z padaczką czy z chorobami neurologicznymi. U osób z przewlekłymi zaburzeniami układu oddechowego i krążenia należy prowadzić go stopniowo i ostrożnie. W przypadku dychawicy oskrzelowej w ostatnich latach zainteresowanie bfb oddechowego stale rośnie, jako metodą dopełniającą leczenie farmakologiczne, szczególnie treningiem wydechu.

Ad 6 i 7 bfb ciśnienia krwi i szybkości fal pulsu oraz rytmu serca
Krzywa zmian ciśnienia krwi (pomiar ciśnienie skurczowego i rozkurczowego za pomocą rękawa dołączonego do aparatu elektronicznego) jest najkrótsza ze wszystkich pomiarów. Dlatego oprócz niej monitorowane są dodatkowo inne funkcje np. EMG, GSR lub temperatura skóry. Pomiar szybkości fal pulsu ocenia się za pomocą 2 czujników na kończynie górnej. Czym szybkość fali pulsu jest wyższa, tym jest wyższe ciśnienie krwi. Do bfb rytmu serca wykorzystuje się krzywą EKG, często również z funkcjami dodatkowymi, jak np. GSR.
Biofeedback tego rodzaju wykorzystuje się w terapii arytmii i nadciśnienia tętniczego.
Trening trwa długo, przeciętnie 40 i więcej spotkań. Jako metoda bioregulująca jest cennym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego.

Ad 8. bfb PERF8 - bfb pomiaru erekcji członka
Aparat złożony jest z czujnika objętościowego pod postacią krążka, który nakłada się przy nasadzie członka. Czujnik połączony jest z aparatem za pomocą kabla. Na monitorze wyświetlane są zmiany wielkości penisa w czasie erekcji.
Taki trening ma zastosowanie w leczeniu impotencji, w terapii dewiacji przy równoczesnej prezentacji multimedialnej dla seksualnie podniecającej autosugestii.

Ad 9. bfb pochwowy
Ma dwa warianty. Pierwszy wykorzystuje pletysmografię i mierzy stopień ukrwienia pochwy lub wykorzystuje czujnik temperatury pochwy. Temperatura i stopień ukrwienia pochwy są linijnie narastają zależnie od stopnia pobudzenia seksualnego. Drugi wariant wykorzystuje perineometr, za pomocą którego można zmierzyć stopień skurczu dna pochwy.
Drugi wariant bfb stosuje się częściej niż pierwszy, szczególnie w rehabilitacji odpowiednich grup mięśniowych po porodzie i w profilaktyce zaburzeń inkontynencji moczu w okresie menopauzy u kobiet zdrowych, jak i w terapii waginizmu.


Piśmiennictwo:
1.Pakszys M.: EEG Biofeedback - metoda doskonalenia funkcji poznawczych. IMD Warszawa 2000, 1-38.
2.Pecyna MB.: Instrumentalizacja badań psychologicznych techniką CapScan EEG/EMG Wydawsnictwo Akademickie ZAK 1998
3.Clinical Neurophysiology 2000/Nr 1 - cały numer poświęcony metodzie biofeedback
4.Pakszys M.: Neurotechnologia w medycynie. W przygotowaniu


Autor:
Dr n.med. Michaela Pakszys,
Pediatra neurofizjolog kliniczny i neuroterapeuta EEG Biofeedback
Instytut Matki i Dziecka, Warszawa
tel.022 631-08-61, eeginstitute@poczta.onet.pl

Zobacz także:
XV Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Sekcji Rozwojowej Polskiego Towarzystwa Neurofizjologii Klinicznej

 

Sponsor projektu:
(0)
Reklama
Komentarze