Zaloguj
Reklama

Choroby psychiczne a otyłość

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1. Przewodnik leków psychotropowych 1014, Stephen Bazire
    2. Psychiatria podręcznik dla studentów medycyny, pod redakcją Marka Jaremy
    3. Standardy leczenia Farmakologicznego, Marek Jaerem, wyd. 2015
    4. New England Journal of Medicine, 2013; 368: 1594–1602
    5. A behavioral weight-loss intervention in persons with serious mental illness
    6. G.L. Daumit, F.B. Dickerson, N.-Y. Wang i wsp.

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Choroby psychiczne a otyłość
Fot. medforum
(5)

Choroby psychiczne dotykają znaczny odsetek społeczeństwa. Niektóre z badań pokazują, że nawet co druga osoba w przeciągu całego swojego życia może doświadczyć różnych zaburzeń psychicznych. Pod tym terminem kryją się takie choroby jak: schizofrenia, depresja, choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD), uzależnienia i inne. Schorzenia te nie tylko dotykają naszego "ducha", ale często też mają negatywny wpływ na ciało. Od dawna obserwowana jest korelacja pomiędzy chorobami psychicznymi (także ich farmakoterapią), a występowaniem otyłości, zespołu metabolicznego i cukrzycy. Połączenie to jest wypadkową wielu czynników, częśc z nich postaram się przybliżyć.

Geny a choroby psychiczne

Wraz z rozwojem genetyki wyodrębniono geny, które sprzyjają zachorowaniu na poważne choroby psychiczne, odkryto także, że ich posiadacze są dodatkowo obciążeni większą skłonnością do wystąpienia zaburzeń metabolicznych i cukrzycy. Jednak geny to nie wszystko. Duży wpływ odgrywa środowisko i styl życia- nieprawidłowa dieta, brak ruchu, stres i palenie tytoniu. Często też w ostrej fazie choroby ulega zaburzeniu regularność i jakość spożywanych posilków, aktywność fizyczna może być obniżona lub zwiększona w efekcie odpowiednio wzmożonego lub obniżonego napędu psychomotorycznego. Prowadzi to do spadku metabolizmu organizmu. Możliwe jest też wystąpienie "efektu z odbicia". Pod wpływem zastosowanego leczenia, wraz z poprawą stanu psychicznego pacjenta, powraca apetyt, zwiększa się ilość dostarczanych kalorii, co przy zmniejszonym poziomie metabolizmu może prowadzić do wzrostu masy ciała. Zatem nie zawsze musi być to związane z działaniem niepożadanym leków.

Jak wcześniej wspomniałem chorujący psychicznie mają większą tendencję do otyłości, jednak nie można zapominać o działaniach niepożądanych leków psychotropowych. Część z nich np. neuroleptyki II generacji, zwłaszcza Klozapina i Olanzapina, mogą sprzyjać wzrostowi masy ciała w związku ze swoim działaniem na receptory histaminowe i serotoninowe w mózgu. Jednak nie u wszystkich pacjentów stosujących te leki wystąpi otyłość. Wpływ pozostałych neuroleptyków na masę ciała nie jest rostrzygnięty. Niektóre z nich np. Arypiprazol czy Ziprasidon sprzyjają spadkowi masy ciała.

Leki przeciwdepresyjne

Co do leków przeciwdepresyjnych, stosowane częściej w przeszłości trójcykliczne leki przeciwdepresyjne- TLPD(np. Amitryptylin, Klomipramina, Doksepina) zwiększały apetyt na węglowodany i zmniejszały poziom metabolizmu co sprzyjało wzrostowi masy ciała. Innym lekiem którego stosowanie może sprzyjać nadwadze to Mirtazapina, która w podobny sposób zwiększaa apetyt. Współcześnie najczęściej stosuje się selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny- SSRI(np.fluwoksamina,sertralina, fluoksetyna, citalopram, escitalopram), które mogą nawet wpływać pozytywnie na redukcję masy ciała.

Należy podkreślić, ze każdy pacjent inaczej reaguje na leki. Ten sam preparat u jednych pacjentów wywoła przyrost masy ciała, a u innych nie. Trzeba też pamiętać o korzyściach płynących ze stosowania leków. Nigdy nie można samodzielnie, bez konsulacji z lekarzem psychiatrą, modyfikować dawek leków lub ich odstawiać.

Otyłość a zaburzenia hormonalne

Innym czynnikiem wpływającym na to że choroby psychiczne współistnieją z otyłością są zaburzenia hormonalne. Objawy depresji często towarzyszą niedoczynności tarczycy- sytuacji w której mamy za mało hormonów tarczycowych regulujących metabolizm organizmu.
Depresji towarzyszy też zwiększone stężenie kortyzolu "hormonu stresu", co skutkuje wzmożonym apetytem, zwięksoznym poziomem glukozy we krwi i w efekcie odkładaniem się tkanki tłuszczowej.

fot. panthermedia

 


Niektóre neuroleptyki (np. Risperidon) mogą powodować wzrost stężenia prolaktyny, hormonu wydzielanego przez przysadkę zarówno u kobiet jak i u mężczyzn, co może wiązac się ze wzrostem masy ciała.

Jak radzić sobie z otyłością współistniejącą z chorobą psychiczną?

Tak samo jak z innymi typami otyłości. Przede wszystkim należy przestrzegać zaleceń dietetycznych. Regularne posiłki, odpowiedni ich skład w połączeniu z aktywnością fizyczną są skuteczne w redukcji masy ciała. Brytyjskie badania opublikowane w 2013 roku potwierdziły, że interwencja behawioralna(tzn. zmiana stylu życiu, odpowiednia dieta i ćwiczenia fizyczne) u pacjentów przyjmujących leki psychiatryczne(z których ok. 60% leczyło się z powodu schizofrenii) jest tak samo skuteczna jak u osób zdrowych. Zaleca się wdrożenie zdrowych nawyków żywieniowych już na początku leczenia psychiatrycznego, wiąże się to ze znacząco mniejszym ryzykiem wystąpienia otyłości.

Kontrolowanie BMI

Należy też pamiętać o systematycznej kontroli masy ciała, BMI, poziomu glukozy, cholesterolu i trójglicerydów. Szczególnie powinny nas zaniepokoić systematyczny wzrost masy ciała i nieprawidłowe wyniki badań labolatoryjnych.


W niektórych przypadkach, pomimo wprowadzenia zaleceń dietetycznych, może być konieczna modyfikacja dawki, lub zmiana leku w porozumieniu z psychiatrą. Powinniśmy informować psychiatrę o naszych obawach i problemach związanych ze zwiększoną masą ciała.


Dzięki systematycznemu postępowi w leczeniu zaburzeń psychicznych, osoby te współcześnie mogą prowadzić normalne życie, uczyć się, zakładać rodziny i robić karierę. Są tak samo jak cała populacja narażeni na czynniki środowiskowe sprzyjające otyłości, jednak tak samo jak inni mogą
z nią efektywnie walczyć.

Tabela: wpływ leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych na przyrost masy ciała

 

Leki nie powodujące

wzrost masy ciała

 

Leki rzadziej powodujące wzrost masy ciała

 

Leki często powodujące wzrost masy ciała

 

Leki

przeciwdepresyjne

 

SSRI:

- Fluwoksamina

- Sertralina

- Fluoksetyna

- Citalopram -Escitalopram

Inne:

Agomelatyna

Duloksetyna

Trazodon

Wenlafaksyna

Moklobemid

 

 

Mianseryna

 

Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne:

- Amitryptylina

- Klomipramina

- Doksepina

Mirtazapina

 

Leki przeciwpsychotyczne

 

Amisulpiryd

Arypiprazol

Ziprasidon

 

Risperidon

Kwetiapina

Sertindol

 

Klozapina

Olanzapina

 

 

 

(5)
Reklama
Komentarze