Zaloguj
Reklama

Co nowego w neuropsychiatrii i neuropsychologii?

Autorzy: Oprac. Martyna Tomczyk
Co nowego w neuropsychiatrii i neuropsychologii?
Fot. Shutterstock
(0)

W dniach 27-28 listopada 2008r. odbyła się w Poznaniu konferencja naukowa zatytułowana Postępy Neuropsychiatrii i Neuropsychologii.

Reklama

Spotkanie zostało zorganizowane przez Klinikę Psychiatrii Dorosłych Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Zakład Neuropsychologii Klinicznej Uniwersytetu M. Kopernika Collegium Medicum w Bydgoszczy, Sekcję Psychofarmakologii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz wydawnictwo Termedia, wydawcę czasopisma Neuropsychiatria i Neuropsychologia.

Konferencja ma już kilkuletnią tradycję i skupia zwykle 300-400 osób, głównie psychiatrów i neurologów. Pod względem atrakcyjności wykładów zostaje ona zawsze wysoko oceniana przez uczestników - precyzuje prof. dr hab. med. Janusz Rybakowski, przewodniczący Komitetu Naukowego Konferencji. W tym roku wszystkie prezentacje zostały podzielone na cztery osobne sesje tematyczne: genetyka molekularna, neurobiologia, psychiatria oraz neurologia.

Sesję pierwszą rozpoczął wykład inauguracyjny pt. The impast of genes and chidhood adversity on brain biology, function and adulthood depression wygłoszony przez prof. Johna Manna z Columbia University.

Prof. Joanna Hauser z Zakładu Genetyki w Psychiatrii UM w Poznaniu poprowadziła uczestników spotkania przez tajniki farmakogenomiki leków przeciwdepresyjnych i przedstawiła najnowsze wyniki badania GENDEP. Na wstępie prof. Hauser podkreśliła, że czynniki genetyczne odgrywają bardzo duże znaczenie na działanie leków i tym samym zwiększają lub zmniejszają ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych związanych z ów terapią. Celem badania było przeanalizowanie DNA i określenie skuteczności terapeutycznej escitalopramu oraz nortryptyliny (leki o zróżnicowanym mechanizmie działania farmakologicznego) u chorych z rozpoznaną depresją w przebiegu choroby afektywnej jednobiegunowej. Prof. Hauser sprecyzowała jednak, że pomimo obiecujących wyników przeprowadzone badania znajdą swoje zastosowanie w praktyce klinicznej dopiero za kilka lat.

Referat na temat genetycznego i osobowościowego podłoża jadłowstrętu psychicznego został wygłoszony przez dr. hab. Filipa Rybakowskiego z Kliniki Psychiatrii Dzieci i Młodzieży w Poznaniu. Dr hab. F. Rybakowski przedstawiając główne przyczyny rozwoju jadłowstrętu psychicznego starał się zwrócić szczególną uwagę nie tylko na współcześnie uznawane tendencje, ale także na aspekt historyczny tego schorzenia. Prelegent wspomniał, że pewne cechy osobowości takie jak: perfekcjonizm, sztywność czy nadmierne wątpliwości mogą predysponować do rozwoju jadłowstrętu psychicznego. Wskazał także na rolę genetyki w rozwoju tego schorzenia. Okazuje się bowiem, że zarówno objawy kliniczne, jak i objawy subkliniczne znacznie częściej występują w krewnych pierwszego stopnia niż u dalszych krewnych. Ponadto choroba rozwija się 10 razy częściej u kobiet niż u mężczyzn. Najprawdopodobniej ma to związek z pewnymi czynnikami hormonalnymi i z czynnikami ściśle związanymi z daną płcią. Jest też prawdopodobne, że reakcja na głodzenie u chłopców i dziewczynek jest inna - być może dziewczynki są bardziej tolerancyjne wobec długotrwałych epizodów głodzenia, które w pewnych sytuacjach są dla nich nawet źródłem satysfakcji – wyjaśnia dr hab. F. Rybakowski.

Prof. Leszek Kaczmarek z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN przedstawił w sposób systematyczny neurobiologiczne mechanizmy plastyczności neuronalnej.

Prof. dr hab. Janusz Rybakowski zainteresował uczestników konferencji referatem pt. Psychopatologia a aktywność twórcza. Profesor zaznaczył, że badania związku pomiędzy aktywnością twórczą a elementami psychopatologii w zaburzeniach psychicznych miały swój początek już w czasach starożytnych. Współczesne badania potwierdzają fakt, że wśród osób z chorobą afektywną dwubiegunową istnieje zwiększona „reprezentacja” osób o zwiększonej kreatywności artystycznej. Wskazują na to liczne przykłady z życia wybitnych poetów, artystów, muzyków i artystów filmowych. Podczas prezentacji zostały także omówione współczesne koncepcje neurobiologii kreatywności w kontekście zaburzeń psychicznych, w szczególności rola układu dopaminergicznego.

Na zakończenie sesji zatytułowanej Neurobiologia, prof. Jerzy Vetulani z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie przedstawił zagadnienie wzbudzające ostatnimi czasy wiele sporów, zarówno tych naukowych, jak i ideologicznych – związek między neurobiologią a moralnością. Profesor Vetulani nie tylko w interesujący sposób przedstawił definicję moralności, ale także starał się pokazać, co leży u jej podstaw i gdzie tak naprawdę jest nakreślona linia pomiędzy tym, co dobre, a tym, co złe. – Przy każdym rozwiązywaniu problemu aktywowana jest kora mózgowa. Pewne ośrodki mózgu są aktywowane, kiedy podjęcie jakiejś decyzji towarzyszą liczne emocje. Dotychczas nie udało się ustalić czy istnieją specyficzne neurony, które byłyby odpowiedzialne za dane decyzje moralne – precyzuje prof. Vetulani. Wykładowca podkreślił także, że dylematy moralne są rozwiązywane przez ludzi podobnie, jednak sposób, w jaki tłumaczą swoje zachowanie jest bardzo heterogenny.

Kolejną sesję rozpoczął wykład pt. Obrazowanie mózgu człowieka w badaniach psychologicznych autorstwa prof. Anny Grabowskiej z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN w Warszawie. Profesor podkreśliła, że głównym celem badań było ustalenie przyczyn zachowania człowieka za pomocą neuroobrazowania mózgu. Niestety ów badanie spotkało się z wieloma problemami natury czysto technicznej, m.in. ograniczony dostęp do skanerów (skanery w klinikach przeznaczone są do celów diagnostycznych). Głównymi kierunkami badań była identyfikacja obszarów aktywnych podczas wykonywania określonych czynności psychicznych, interakcja pomiędzy strukturami w czasie procesów mentalnych, identyfikacja struktur i połączeń anatomicznych w mózgu, identyfikacja obszarów, w których gęstość tkanki nerwowej ma związek z określonymi funkcjami psychicznymi, identyfikacja uszkodzeń mózgu prowadzących do określonych zaburzeń. Profesor Grabowska w sposób systematyczny przedstawiła dość zaskakujące wnioski, m.in. fałszywe wspomnienia aktywują obszary grzbietowej kory przedczołowej, pozytywnym skutkiem treningu na poziomie behawioralnym towarzyszą zmiany plastyczne w mózgu, procesy motywacyjno-emocjonalne wywierają znaczny wpływ na pamięć operacyjną, sprawność funkcjonowania pamięci wiąże się z gęstością substancji szarej w bardzo określonych rejonach mózgu, najprawdopodobniej istnieje związek między inteligencją a szybkością przekazywania neuronów po włóknach.

Kolejnym interesującym tematem były zalecenia diagnostyczne i terapeutyczne w leczeniu schizofrenii. Referat został przedstawiony przez prof. Alinę Borkowską z Zakładu Neuropsychologii Klinicznej UMK Collegium Medicum w Bydgoszczy. Na wstępie prof. Borkowska podkreśliła, że schizofrenia to choroba mózgu i połączeń neuronalnych, a zaburzenia pamięci są jednym z jej markerów endofenotypowych. Zaburzenia funkcji poznawczych we wczesnym okresie rozwojowym mogą być predykatorem zaburzeń psychotycznych w dzieciństwie i w wieku dorosłym. Ponadto dysfunkcje poznawcze w pierwszym epizodzie choroby mają ścisły związek z objawami psychopatologicznymi i zaburzeniami funkcjonowania. Okazuje się, że im wcześniejszy jest wiek zachorowania na schizofrenię, tym większe nasilenie objawów negatywnych schizofrenii i większy stopień zaburzeń funkcji wykonawczych. Prof. Borkowska sprecyzowała, że aktualnie istnieją dwa główne kierunki leczenia: terapia neuropsychiatryczna oraz terapia farmakologiczna. Przed włączeniem leczenia ważne jest uwzględnienie w diagnozie schizofrenii oceny zaburzeń funkcji poznawczych, a także określenie stopnia nasilenia zaburzeń poznawczych. Profesor Borkowska podkreśliła, że kluczowym elementem terapii jest monitorowanie przebiegu dysfunkcji poznawczych w trakcie leczenia. Głównym celem leczenia schizofrenii jest nie tylko poprawa w zakresie objawów psychopatologicznych, ale także sprawności funkcji poznawczych, poprawa funkcjonowania psychospołecznego i tym samym poprawa komfortu życia. – Oprócz leczenia neuroleptycznego, które powinno być zawsze indywidualnie do pacjenta, ważny jest także trening neuropsychologiczny. W współpracy z redakcją portalu psychiatria.pl będziemy opracowywać program rehabilitacji i rozpoznawania dysfunkcji poznawczych on-line dla chorych na schizofrenię – dodała prof. Borkowska.

Podczas wykładu wielokrotnie wspominano o tzw. schizofrenii lekoopornej. – Ten termin pojawiał się głównie na listach Ministerstwa Zdrowia, które nie pozwalało na refundację leków atypowych dla chorych z wyższym epizodem schizofrenii. Jak wspomniała dziś Prof. J. Hauser, dziś już te ograniczenia nie istnieją – tłumaczyła prof. Borkowska.

Kolejny referat został przedstawiony przez dr. Wiktora Dróżdż z Zakładu Neuropsychologii Klinicznej UMK Collegium Medicum w Bydgoszczy. Dr Dróżdż zaznajomił uczestników ze stanami mieszanymi depresyjnymi, ich symptomatologią oraz znaczeniem klinicznym. Okazuje się bowiem, że nie tylko sama choroba sprawia wiele trudności diagnostycznych i terapeutycznych, ale także i nozologia schorzenia.

Wykład pt. Bóle głowy a osobowość wygłoszony przez dr med. Sławomira Michalaka z Katedry Neurologii Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu rozpoczął czwartą i zarazem ostatnią sesję konferencji. Na wstępie dr. Michalak przedstawił poczet wielkich migreników. Byli to zazwyczaj znani przywódcy i artyści, którzy wykazywali szczególne umiejętności pozwalające im nierzadko opisać doznania doświadczane podczas ataków choroby. Wykładowca starał się wskazać na związek między osobowością a występowaniem migreny. Pomimo że nie istnieją dowody jednoznacznie go potwierdzające, to przypuszcza się, że takie cechy jak: ambicja, skrajne uporządkowanie, perfekcjonizm, brak elastyczności czy skłonność do obrażania mogą towarzyszyć tej chorobie. Dr Michalak wspominał także o współwystępowaniu migreny i innych chorób. U chorych z migreną stwierdza się częstsze występowanie alergii, przewlekłych stanów zapalnych, np. zapalenia gardła, infekcji bakteryjnych czy grzybiczych. Wśród patomechanizmów migreny uwzglednia się także genetycznie uwarunkowane zaburzenia kanałów jonowych, które mogą wpływać na współwystępowanie z migreną padaczki. Natomiast współistnienie migreny z alergiami czy przewlekłymi stanami zapalnymi wskazuje na wspólne podłoże immunologiczne. W napadzie migrenowym, ale także pomiędzy napadami migrenowymi dochodzi do wydzielenia cytokin prozapalnych. Jako że migrena jest dość częstą chorobą w populacji ogólnej, to można przypuszczać, że niekiedy mamy do czynienia z nakładaniem się dwóch często występujących chorób. To nie jest niestety jeszcze rozstrzygnięte – tłumaczył dr Michalak.

Kolejny referat został wygłoszony przez prof. Joanna Jędrzejczak z Kliniki Neurologii i Epileptologii CMPK w Warszawie. Profesor Jędrzejczak w interesujący sposób przedstawiła w optyce teoretycznej problem zespołów padaczkowych. Rozważania teoretyczne zostały wzbogacone o liczne przykłady z praktyki klinicznej. Profesor wielokrotnie podkreślała, że najważniejsza jest właściwa diagnoza. Niestety nie zawsze istnieje możliwość wykonania EEG podczas napadu padaczki. W ustaleniu odpowiedniej diagnozy może okazać się zatem szczegółowy wywiad.

Wykład pt. Bóle głowy a osobowość wygłoszony przez dr. hab. Sławomira Michalaka z Katedry Neurologii Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu rozpoczął czwartą i zarazem ostatnią sesję konferencji. Na wstępie doc. Michalak przedstawił poczet wielkich migreników. Byli to zazwyczaj wielcy przywódcy, wodzowie, a także artyści, którzy mieli szczególne talenty, i często poprzez swoje dzieła sztuki wyrażali, to co wówczas czuli. Wykładowca starał się wskazać na związek między osobowością a występowaniem migreny. Pomimo że nie istnieją dowody potwierdzające ów związek, to przypuszcza się, że takie cechy jak: ambicja, skrajne uporządkowanie, perfekcjonizm, brak elastyczności czy skłonność do obrażania mogą przyczyniać się do wystąpienia objawów tego schorzenia. Doc. Michalak wspominał także o współwystępowaniu migreny i zaburzeń ustrojowych. – U chorych z migreną stwierdza się częstsze występowanie alergii, przewlekłych stanów zapalnych, np. zapalenia gardła, infekcji bakteryjnych czy grzybiczych. Jeżeli założymy, że migrena u podstaw migreny leży genetyka kanałów jonowych, to zaburzenia kanałów jonowych mogą dawać zaburzenia również do innych narządów. Natomiast współistnienie migreny z alergiami czy przewlekłymi stanami zapalnymi ma podłoże immunologiczne. W napadzie migrenowym, ale także pomiędzy napadami migrenowymi dochodzi do wydzielenia cytokin prozapalnych. Jako że migrena jest dość częstą chorobą w populacji ogólnej, to można przypuszczać, że niekiedy mamy do czynienia z nakładaniem się dwóch często występujących chorób. To nie jest niestety jeszcze rozstrzygnięte – tłumaczył doc. Michalak.

Kolejny referat został wygłoszony przez prof. Joanna Jędrzejczak z Kliniki Neurologii i Epileptologii CMPK w Warszawie. Profesor Jędrzejczak w interesujący sposób przedstawiła w optyce teoretycznej problem zespołów padaczkowych. Rozważania teoretyczne zostały wzbogacone o liczne przykłady z praktyki klinicznej. Profesor wielokrotnie podkreślała, że najważniejsza jest właściwa diagnoza. Niestety nie zawsze istnieje możliwość wykonania EEG podczas napadu padaczki. W ustaleniu odpowiedniej diagnozy może okazać się zatem szczegółowy wywiad.

Konferencja zakończyła się referatem przedstawionym przez prof. Annę Członkowską z II Kliniki Neurologicznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Profesor Członkowska przedstawiła rzadkie, ale podlegające leczeniu zaburzenie przemian miedzi - chorobę Wilsona. Choroba dotyczy 1/40 000 zdrowo urodzonych dzieci i ma podłoże genetyczne (jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny). Charakteryzuje się dużą heterogennością objawów, które pogrupowane są w trzy główne kategorie: objawy ruchowe, wątrobowe i psychiczne. Profesor zaznaczyła, że pomimo całej gamy skutecznych leków terapia kończy się często niepowodzeniem – głównie z powodu zbyt późno postawionej diagnozy lub przerwania przez pacjentów leczenia w momencie uzyskania poprawy.

Wieczorem 27 listopada uczestnicy konferencji mieli okazali odreagować śmiechem nie śmieszną historię, czyli spotkać się z Kabareciarnią Laskowika w poznańskim kinie Apollo.

Kolejna konferencja Postępy w Neuropsychiatrii i neuropsychologii odbędzie się w ostatnich dniach listopada 2009 roku w Poznaniu.  

Reklama
(0)
Komentarze