Zaloguj
Reklama

Czy każda psychoza to schizofrenia?

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1. Podstawy psychofarmakologii, Teoria i praktyka – S.M.Stahl
    2. Psychiatria-M.Jarema

Kategorie ICD:


Czy każda psychoza to schizofrenia?
Fot. medforum
(5)

Psychoza (zaburzenie psychotyczne/stan psychotyczny) jest zespołem, zbiorem objawów, które mogą mieć związek z wieloma różnymi zaburzeniami psychicznymi, ale w klasyfikacjach diagnostycznych ICD – 10 czy DSM – IV nie stanowi osobnej jednostki chorobowej. W największym skrócie oznacza urojenia i/lub omamy. Wiąże się z poważną dezorganizacją zachowania, myślenia, postrzegania rzeczywistości i wymaga interwencji psychiatrycznej.

Jakie są objawy psychozy?

W stanie psychotycznym osoby chore doświadczają zaburzeń odbioru rzeczywistości w postaci omamów (halucynacji) czy urojeń. Sposób myślenia, zachowania, mowy, komunikacji i relacji z innymi osobami zwykle ulega całkowitemu rozpadowi. Charakterystyczny jest brak krytycyzmu, czyli poczucia choroby. Osoba znajdująca się w stanie psychotycznym mocno wierzy w realność swoich przeżyć, ma przekonanie, iż funkcjonuje normalnie „żyje w swoim świecie”.

Czym są omamy (halucynacje)?

To nieprawidłowe doświadczenia zmysłowe, dotyczy to wszystkich zmysłów, które nie są wywoływane żadnym bodźcem z zewnątrz.
Osoba chora widzi, słyszy, czuje smak, zapach, dotyk mimo braku odpowiedniego bodźca zewnętrznego. Jest przekonana, że doznania te są prawdziwe, jest oporna na perswazję i zwykle nie próbuje ustalić, czy inne osoby też są świadkami takich samych doznań.

Najczęściej występują:

  • omamy słuchowe – opisywane jako głosy np. komentujące rzeczywistość, dyskutujące ze sobą lub nakazujące, nakłaniające do podjęcia jakiejś aktywności(np. do popełnienia samobójstwa) lub często występujące w postaci niezrozumiałych dźwięków, pojedynczych trzasków czy świstów. Mogą pochodzić z wnętrza ciała, tzw.
  • pseudohalucynacje – często występujące w schizofrenii i psychozach w przebiegu padaczki, lub mogą być odbierane jako zjawiska zewnętrzne.Np. Chory słyszy dochodzący z zewnątrz męski głos: „Beznadziejny jest, lepiej niech ze sobą skończy”.
  • omamy wzrokowe – mogące przybierać formę błysków, światła, czy złożonych obrazów lub osób (wizje) Np. „Zaznaczę tylko wizje, nie wdając się w szczegółowe opisy…5.11 - Gnijąca noga. But się rozpada. Wyłażą robaki różowe, nieprzyzwoite i rosną dalej, jak trawa do góry.” (S.I Witkiewicz Narkotyki – niemyte dusze. Peyotl)

Rzadziej występują:

  • omamy czuciowe Np. Pacjent wyraźnie czuje, jak zła energia przechodzi przez jego ciało, po czym gromadzi się w żołądku, albo czuje, że po jego skórze chodzą robaki.
  • węchowe Np. „Od pewnego czasu czuję dziwne zapachy w danym momencie, teraz czuję dym papierosowy, chociaż nigdy nie paliłam, wczoraj czułam dym spalenizny. To jest okropne, użyłam cały dezodorant, aby był w domu miły zapach, ale ja nad czuję ten dym.” (autor nieznany)
  • smakowe Np. Chory twierdzi, że czuje w ustach smak trucizny.

fot. panthermedia

 

Czym są urojenia?

To fałszywe przekonania, wypowiadane przez osobę chorą, które pomimo dostarczania dowodów przez otoczenie chorego na ich nieprawdziwość, są podtrzymywane i chory w nie mocno wierzy.


Wyróżnia się urojenia:

  • prześladowcze – przekonanie chorego, że jest śledzony, podsłuchiwany, atakowany lub spiskuje się przeciwko niemu, występują w różnych zaburzeniach psychicznych
  • odnoszące (= ksobne) – przekonanie chorego, że np. treści programu telewizyjnego zawierają informacje o chorym lub są do niego adresowane, że uwaga otoczenia jest skupiona na chorym, częste w schizofrenii
  • winy, kary, katastrofy – przekonanie chorego, że popełnił niewybaczalne błędy, lub wpadł w poważne kłopoty, że czeka go za to kara, urojenia te często towarzyszą ciężkiej depresji
  • urojenia odsłonięcia - (wpływu, oddziaływania, owładnięcia) przekonanie chorego, że uczucia, myśli, działania chorego są pod wpływem lub kontrolą zewnętrznych sił lub osób, częste w schizofrenii
  • urojenia niewierności małżeńskiej i zdrady – częste u osób uzależnionych od alkoholu.

Jakie są typy zaburzeń psychotycznych?

W klasyfikacjach diagnostycznych, tj. ICD-10 czy DSM IV psychoza nie stanowi osobnej jednostki chorobowej. Występują jednak pewne zaburzenia psychiczne, w których psychoza jest objawem niezbędnym do postawienia rozpoznania.


Do zaburzeń wymagających obecności objawów psychotycznych jako kryterium diagnostycznego należą:


1)  Schizofrenia (F20 wg ICD-10)
To najczęstsze i najlepiej znane zaburzenie psychotyczne, NIE JEST synonimem PSYCHOZY, a jedynie jedną z jej przyczyn.
Zgodnie z definicją (ICD- 10) jest zaburzeniem trwającym 6 miesięcy lub dłużej, w tym co najmniej przez jeden miesiąc (lub przez pewien czas przez większość dnia) obecny jest przynajmniej jeden objaw z grupy A lub dwa z grupy B.

Grupa A:

  • Słyszenie echa swoich myśli, nasyłanie, odciąganie, przesyłanie (nadawanie) myśli na odległość lub odsłonięcie myśli.
  • Urojenia owładnięcia, oddziaływania, lub wpływu wyraźnie odnoszące się do ciała lub ruchów kończyn lub określonych myśli, działań lub wrażeń, spostrzeżenia urojeniowe.
  • Omamy słuchowe komentujące bieżące zachowanie pacjenta, lub dyskutujące o pacjencie między sobą w trzeciej osobie, lub inne typy omamów słuchowych pochodzących z jakiejś części ciała.
  • Utrzymujące się urojenia innego rodzaju nieuzasadnione kulturowo i zupełnie niemożliwe (np.: możność kontrolowania pogody, lub bycia w łączności z obcymi z innego świata).

Grupa B:

  • Utrzymujące się omamy jakiegokolwiek typu, o ile występują każdego dnia przez przynajmniej jeden miesiąc i towarzyszą im urojenia (które mogą być przelotne lub na wpół ukształtowane) lub gdy omamom towarzyszą stale idee nadwartościowe.
  • Neologizmy, przerwy lub wtrącenia w tok myślenia powodujące niespójność i mówienie nie na temat.
  • Zachowanie katatoniczne, takie jak podniecenie, zastyganie w bezruchu lub giętkość woskowa, negatywizm, mutyzm i stupor.
  • Objawy negatywne takie jak wyraźna apatia, ubóstwo mowy i wybuchowość lub niedostosowane reakcje emocjonalne (nie może być to spowodowane depresją lub kuracją neuroleptyczną).

Są to tak zwane kryteria ogólne dla schizofrenii. Schizofrenia jest chorobą przewlekłą, trwającą zwykle przez całe życie, cechującą się zaostrzeniami i nawrotami, wymagającą zleczenia farmakologicznego zwykle przez całe życie.


2)    Ostre i przemijające zaburzenia psychotyczne – (kod F 23)

•    W zaburzeniu tym objawy psychotyczne tj. omamy i urojenia rozpoczynają się zazwyczaj w sposób gwałtowny, nagle, zwykle w przeciągu 2 tygodni lub krócej
•    Zwykle są związane z jakimś stresującym wydarzeniem.
•    Objawy są spektakularne i ulegają szybkim zmianom – są to godziny lub kilka dni.
•    W odróżnieniu od schizofrenii objawy trwają krócej niż 1 miesiąc.
•    Zaburzenia te ustępują w krótkim czasie i nie nawracają! (inaczej niż w schizofrenii).

Gdy w obrazie klinicznym dominują objawy podobne do tych występujących w schizofrenii, ale niespełniające kryteriów ogólnych rozpoznania schizofrenii rozpoznaje się - ostre wielopostaciowe zaburzenie psychotyczne z objawami schizofrenii (F23.1 wg ICD-10) lub gdy te objawy różnią się od tych występujących w schizofrenii, należy rozpoznawać ostre, wielopostaciowe zaburzenia psychotyczne bez objawów schizofrenii (F23.0).
W odróżnieniu od schizofrenii są to zaburzenia o odmiennej etiologii, ostrym przebiegu i dobrym rokowaniu, nie wymagają też farmakoterapii przez całe życie.

3)    Zaburzenia schizoafektywne – (kod F 25)

W zaburzeniu schizoafektywnym:

  • Muszą występować zarówno objawy psychotyczne (tj. omamy i urojenia) typowe dla schizofrenii jak i zaburzenia nastroju takie jak depresja (obniżony nastrój, dół) lub mania (podwyższony, drażliwy nastrój, górka)
  • Objawy psychotyczne mogą występować razem z zaburzeniami nastroju, lub pojawiać się pomiędzy epizodami manii lub depresji.

Tak jak i schizofrenia zaburzenia schizoafektywne mają charakter przewlekły, cechują się zaostrzeniami i nawrotami i wymagają długotrwałego leczenia farmakologicznego. Obniżenie zdolności przystosowania do warunków życiowych jest większe niż w chorobach afektywnych ale mniejsze niż w schizofrenii. Wywiad rodzinny w kierunku schizofrenii może być dodatni.

Do zaburzeń, w których MOGĄ, ale NIE MUSZĄ występować objawy psychotyczne zalicza się:

 

  1. Manię - stan nadmiernie podwyższonego nastroju, „górka”. Objawy psychotyczne towarzyszące manii mają charakter zwykle urojeń wielkościowych, gdy chory ma np. poczucie że jest Panem, Wielkim Twórcą Nowego Świata lub prześladowcze np. przekonanie chorego, że jest śledzony, podsłuchiwany czy nękany. Nie są to urojenia typowe dla schizofrenii.
  2. Depresję – stan obniżonego nastroju, „dół”. Objawy psychotyczne towarzyszące depresji mają charakter zwykle urojeń winy, kary, katastrofy. Te urojenia również nie są typowe dla schizofrenii.
  3. Padaczkę – zaburzenia psychotyczne towarzyszące padaczce w porównaniu ze schizofrenią cechują się zwykle późniejszym początkiem, mają łagodniejszy przebieg, nie dochodzi w nich do schizis– czyli rozpadu struktury osobowości, rzadko też występują objawy afektywne, wywiad rodzinny w kierunku schizofrenii jest negatywny, występuje wyraźna, uchwytna przyczyna.

Czy objawy psychotyczne mogą występować po zaprzestaniu długotrwałego picia alkoholu?


Stan ostrej psychozy po zaprzestaniu długotrwałego picia alkoholu określa się pojęciem majaczenia alkoholowego – delirium tremens (kod F 10.4) i stanowi stan zagrożenia życia.
Istnieje związek przyczynowy i czasowy między przerwaniem picia lub znacznym zredukowaniem dawki alkoholu a wystąpieniem zaburzeń.

fot. panthermedia

 

Oprócz objawów alkoholowego zespołu abstynencyjnego stwierdza się takie objawy jak:

  • zaburzenia świadomości
  • omamy i złudzenia, głównie słuchowe i wzrokowe – nasilające się głównie w nocy lub w ciemnych pomieszczeniach, osoby majaczące często patrząc na bliskie powierzchnie, widzą małe przedmioty lub istoty np. pchły, karaluchy, u części osób wystepuje tzw. objaw białej kartki – pacjent w sposób spektakularny po odpowiedniej sugestii badającego czyta z niezapisanej, białej kartki
  • silne drżenia mięśniowe
  • urojenia dziania się, prześladowcze
  • pobudzenie psychoruchowe
  • trudności z zaśnięciem lub odwrócony rytm snu i czuwania
  • nadaktywność układu autonomicznego – tachykardia, zlewne poty, nadciśnienie tętnicze.

Po wykluczeniu innych przyczyn - somatycznych lub nadużycia innych substancji m.in. psychoaktywnych.

Czy psychoza może być indukowana przez inne używki?

Epizod psychotyczny może być również wywołany przez czynniki zewnętrzne, takie jak nadużycie leków, dopalaczy, zatrucia grzybami, ale też przez choroby somatyczne, choroby zakaźne, bądź urazy mózgu.

Jakie jest postepowanie z osobą chorą?

ZAPAMIĘTAJ !!

  • Stan psychotyczny to zespół objawów chorobowych, których nie wolno lekceważyć.
  • W razie jakichkolwiek wątpliwości należy skontaktować się jak najszybciej z lekarzem, najlepiej psychiatrą.
  • W kontakcie z osobą w stanie psychotycznym postaraj się być spokojny, unikać zachowań agresywnych, nie wdawać się w kłótnie na temat urojeń, omamów.
  • Leczenie może przynieść szybką poprawę stanu zdrowia psychicznego i poprawę funkcjonowania.
  • Leczenie zaburzeń psychotycznych jest leczeniem kompleksowym z udziałem farmakoterapii i psychoterapii.
  • W okresie poprawy istotna jest kontynuacja farmakoterapii oraz stały kontakt z lekarzem.

 

(5)
Reklama
Komentarze