Serwisy Medforum
Reklama

Czym jest emocja? Trudności definicyjne i klasyfikacyjne zjawisk emocjonalnych

Czym jest emocja? Trudności definicyjne i klasyfikacyjne zjawisk emocjonalnych
Fot. ojoimages
(4)

W pracy dokonano przeglądu wiedzy z zakresu kategoryzacji i struktury zjawisk emocjonalnych. Przedstawiono przykłady klasyfikacji emocji zaproponowane przez czołowych badaczy emocji w kraju i za granicą.

 

Ostatnie trzydziestolecie upłynęło pod hasłem burzliwego rozwoju teorii i badań nad emocjami, jednak dotychczas nie ustalono wspólnego sposobu interpretacji praw nimi rządzących.

Istnieje wiele określeń stanów emocjonalnych, np: emocje, uczucia, namiętności, afekty, wzruszenia; dotyczy to zwłaszcza uczuciowości wyższej.

Przyczyną nieprecyzyjności tych określeń jest ich złożoność i wzajemne przenikanie.

Według Reykowskiego [19] proces emocjonalny to specyficzna reakcja organizmu na zmiany wewnętrznego i zewnętrznego środowiska, w skład której wchodzą 3 podstawowe komponenty:

  1. pobudzenie emocjonalne, które prowadzi do zmian mobilizacyjnych w organizmie;
  2. uświadomienie znaczenia tych zmian dla podmiotu;
  3. specyficzne i jakościowe cechy zdarzenia mającego znaczenie dla człowieka.


Przykładem pierwszego komponentu są zaburzenia emocjonalne, manifestujące się zmianami innych czynności psychicznych, wegetatywnych, i to zarówno pod względem tempa, jak i intensywności przebiegu reakcji. Drugi komponent związany jest ze znaczeniem zdarzenia emocjonalnego dla podmiotu, tj. czy jest ono pozytywne czy negatywne. Dodatni proces emocjonalny pobudza czynności podtrzymujące kontakt ze zdarzeniem pozytywnym, a ujemny – pobudza czynności, które zmierzają do przerwania kontaktu ze zdarzeniem negatywnym. Trzeci komponent procesu emocjonalnego wiąże się ze specyficznymi, jakościowymi cechami zdarzenia mającego znaczenie dla człowieka. Reykowski charakteryzuje to jako treść emocji.


Pionier psychologii naukowej, Wilhelm Wundt (cyt. za [10, 19]) pod pojęciem procesów uczuciowych rozumiał „osobny rodzaj zjawisk psychicznych, których szczególna mnogość nie pozwala na wysunięcie jednostkowych określeń”. Proponował ujęcie uczuć w trzech zasadniczych wymiarach: przyjemność–przykrość, podniecenie–ukojenie, napięcie–odprężenie [22, 23].


Przeciwnikiem Wundta był amerykański psycholog Titcherner (cyt. za [19]), który wyróżnił tylko dwa rodzaje uczuć: przyjemność i przykrość. Podział ujmował jako stany uczuciowe, a nie uczucia. Ponadto uznał istnienie złożoności zjawisk emocjonalnych wyróżniając: afekty (np. radość, nienawiść), nastroje (np. zadowolenie, niepokój) oraz uczucia złożone (np. uczucia intelektualne, moralne, religijne i estetyczne). Tym podziałem zapoczątkował falę polemik wśród psychologów introspekcyjnych, którzy różnili się w definiowaniu najbardziej podstawowych cech zjawisk emocjonalnych, kwestionując różnicę między uczuciami prostymi, złożonymi i afektami.

 

fot. ojoimages


Dotychczasowe rozważania na temat klasyfikacji stanów emocjonalnych mają pomóc w wyodrębnieniu zjawisk objętych terminami: uczucie, wzruszenie, afekt, nastrój.


Jak dotąd nie udało się opracować zadowalających kryteriów różnicujących emocję z nastrojem, cechami temperamentu i innymi stanami afektywnymi. Mała liczba empirycznych badań poświęconych tej problematyce nie pozwala na jej wyjaśnienie. Wielu badaczy emocji postuluje pewien związek nastrojów z emocjami, polegający na zmianie progów wzbudzania emocji pod wpływem nastroju.

Według Ekmana [6, 8] emocje – w odróżnieniu od nastrojów – cechują się charakterystycznym wzorem ekspresji mimicznej. Jednak na tym etapie badań koncepcja ta ma wartość jedynie teoretyczną, ponieważ nie udało się ustalić wzorca mimicznej ekspresji, specyficznego jedynie dla nastroju.

(4)

Autor/autorzy opracowania:

Reklama

Komentarze