Zaloguj
Reklama

EEG Biofeedback - metoda neuroterapii instrumentalnej

Autor/autorzy opracowania:


EEG Biofeedback - metoda neuroterapii instrumentalnej
Fot. Panthermedia
(4)

Biofeedback służy do optymalizacji czynności bioelektrycznej mózgu, celem osiągnięcia usprawnienia działania przy równoczesnej relaksacji

EEG Biofeedback (z ang.EEG - elektroencefalograf, biofeedback - biologiczne sprzężenie zwrotne) jest metodą opartą na bioregulacyjnych możliwościach mózgu z wykorzystaniem sprzężenia zwrotnego. Służy do optymalizacji czynności bioelektrycznej mózgu celem osiągnięcia usprawnienia działania przy równoczesnej relaksacji.
Z zapisu elektroencefalograficznego można uzyskać wiele informacji o stanie fizjologicznym (czuwanie, senność, sen) czy emocjonalnym (napięcie psychiczne, relaksacja), bowiem stany fizjologiczne i częściowo i emocjonalne łączą się ze szczególnymi wzorcami bioelektrycznymi.
Czynność bioelektryczna mózgu zmienia się w zależności od wieku, stanu fizjologicznego, jak również w zależności od różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych. W stanie czuwania zrelaksowanego, przy oczach zamkniętych istnieje u osoby dorosłej zróżnicowanie przestrzenne zapisu EEG, polegające na występowaniu w tylnych okolicach mózgu czynności rytmicznej alfa o zakresie 8-12 Hz, a w przednich czynności (rytmu) beta o zakresie powyżej 13 Hz. Po otwarciu oczu rytm alfa w tylnych okolicach ulega zablokowaniu i pojawia się czynność szybka beta. Niskonapięciowa. Taki obraz daje wizualna ocena zapisu w analogowym klasycznym aparacie EEG. Do oceny funkcji psychicznych nowe możliwości stwarzają komputerowe techniki obliczeniowe, wprowadzając do analizy ogromne liczby zmiennych oraz korelacje ich wzajemnych zależności w różnych miejscach układu nerwowego.

Tabela. Fale mózgowe w EEG i stan fizjologiczny

 

 

 

 

 

 

 


W czasie treningu EEG Biofeedback:

Zmiana neurofizjologicznych i psychofizjologicznych składowych czynności mózgu odbywa się za pomocą działań psychologicznych. EEG Biofeedback należy do metod neuroterapii instrumentalnej, wykorzystuje się przy tym analogowe i cyfrowe komputerowe badanie EEG.
Aparatura do EEG Biofeedbacku jest wzbogaconym o opcję treningową i przystawkę dla sprzężenia zwrotnego aparatem EEG. Składa się z 2 systemów EEG, 2 monitorów dla lekarza i dla pacjenta oraz głowicy EEG z elektrodami. Lekarz zakłada wg potrzeb 2 lub więcej elektrod trenowanemu na czaszkę wg metody 10-20, symetrycznie nad obu półkulami mózgu oraz 2 elektrody uszne. Badana czynność bioelektryczna jest wzmacniania i zapisywana analogowo. Podlega obróbce cyfrowej celem klasyfikacji do poszczególnych pasm częstotliwości fal mózgowych.
Pasma są prezentowane liczbowo i graficznie na monitorze lekarza, zaś pacjent obserwuje na swoim monitorze przetworzony przez odpowiednie oprogramowanie efekt: zapis graficzny wideogry. Trenujący widzi czynność bioelektryczną swojego mózgu pod postacią samochodu, samolotu, piłki czy rzeki w ruchu i uczestniczy w grze wyłącznie przez własne myśli bez klawiatury czy manipulatora - kieruje samochodem, samolotem, piłką, rzeką siła woli. Polecenia, które w innych sytuacjach łączą się z ruchem rąk, są odbierane bezpośrednio na poziomie decyzji mózgu.
W tym czasie dzięki sprzężeniu zwrotnemu (drogą wzrokową, słuchową czy dotykiem) trenujący otrzymuje ciągłą informację o swoim aktualnym stanie i wynikach. Lekarz przy pomocy operatywnego warunkowania stymuluje pożądane i hamuje niepożądane pasma fal mózgowych zależnie od klinicznych objawów i wzorców EEG, ocenionego przed i w czasie treningu.

Celem treningu jest polepszenie czynności bioelektrycznej mózgu wraz z ukierunkowaniem i wzmocnieniem koncentracji uwagi, hamowania stanów nadmiernego pobudzenia (overarousal), stanów nadmiernego hamowania.(underarousal) lub obu równocześnie. Stany te osłabiają korową regulację zachowania. Co prowadzi z kolei do zaburzeń funkcji poznawczych, takich jak: koncentracja, uwaga, wola, zdolność planowania, zakończenia czynności, przewidywania swoich reakcji, ogólnej zdolności samokontroli danej osoby.

Stan wzbudzenia (ang. arousal) przejawia się w EEG:
1. rozkładem widma EEG
2. dominującymi częstotliwościami fal mózgowych

Jeśli kora jest dostatecznie zaktywowana, czuwająca i wzbudzona, w EEG uwidacznia się szum szerokopasmowy i bardzo małą rytmiczność. Nieodpowiednio zaktywowana kora mózgowa stymuluje wzrost zlokalizowanej i uogólnionej synchronii, okresowości w EEG, pojawianie się niskich częstotliwości w zakresie postsynaptycznego potencjału i w nadmiernej tendencji do wytworzenia ogniska padaczkowego. Aktywację kory można wytrenować za pomocą operatywnego uwarunkowania częstotliwości w zakresie beta czynności 13-18 Hz. Trening pobudza mechanizmy regulacyjne, biorące udział w aktywacji kory mózgowej. Powoduje zwiększenie amplitudy czynności beta chwilowym zwiększeniem synchronii zlokalizowanej. Wynikiem beta treningu jest polepszenie samoregulacji wzbudzenia, bez zwiększenia zlokalizowanej synchronii lub wyższej amplitudy beta w spoczynku. Tak więc trening powoduje zmiany stanu fizjologicznego w czasie rzeczywistym, ponadto trenuje zdolność zmiany stanów. Uogólnia się zdolność do zmiany stanów, ale nie uogólnia się stan, do którego wprowadza się trenującego podczas treningu. Nie oczekuje się długotrwałych zmian w EEG, jeśli na początku treningu nie wystąpiły wyraźne odchylenia. Jeśli EEG jest nieprawidłowe, pod wpływem biofeedbacku normalizuje się. Jeśli wyjściowy zapis EEG jest prawidłowy, trenujący również odnosi korzyści z treningu (potwierdzenie w treningach astronautów w NASA).
W zależności od problemów klinicznych trenuje się różne zakresy częstotliwości fal mózgowych. W defektach funkcji lewej półkuli trenuje się beta 1/nagroda przy 15-18 Hz, hamowanie 4-7 Hz i beta 2 powyżej 20 Hz, w ubytkach funkcji prawej półkuli trenuje się częstotliwość SMR 12-15 Hz przy hamowaniu theta i beta 2.

Trenowanie odbywa się przynajmniej raz w tygodniu, lepsze wyniki osiąga się przy treningach codziennych.

Wskazania do treningów:
1. w stanie zdrowia
Wiadomo, że z możliwości naszego mózgu wykorzystujemy zaledwie 10%. Trening może zwiększyć i polepszyć funkcje poznawcze z jednej strony, zaś z drugiej zrelaksować, wyciszyć lęk i agresję, polepszyć sen oraz zdolność do współpracy z innymi ludźmi. Trening zalecany jest dla tych osób, dla których stres jest codziennością, dla osób które szybko decydują, potrzebują nadzwyczajnego skupienia czy też podają nadzwyczajny wysiłek. Należą do nich osoby na stanowiskach kierowniczych, menadżerowie, przedsiębiorcy, kontrolerzy ruchu, piloci, policjanci, kierowcy, sportowcy wszystkich dyscyplin, artyści, muzycy, tancerze, piosenkarze, aktorzy i inni..

2. w zaburzeniach psychologicznych i mikrouszkodzeniach OUN
Wysoką skuteczność treningów w naprawie zaburzeń funkcji poznawczych takich jak zaburzenia uwagi, koncentracji, planowania, samooceny jak i zaburzenia snu, specyficzne zaburzenia uczenia i zaburzenia mowy powoduje, że treningiem EEG Biofeedback zajmuje się coraz więcej lekarzy na świecie. Jedną z przyczyn tego stanu jest wzrastający udział w populacji osób z mikrozaburzeniami funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Stany takie, wg oceny WHO, będą najczęstszym problemem w następnych latach tego wieku (już w tej chwili występują u co 6 osoby w populacji). EEG Biofeedback jest adresowany szczególnie do osób (dzieci i młodzieży) z obniżoną zdolnością do zaprezentowania swoich osiągnięć i umiejętności, tremą, lękami, z agresywnością, z zaburzeniami procesu uczenia (dysleksja,dysgrafia), zaburzeniami zachowania, zaburzeniami snu, zaburzeniami uwagi, jej utrzymania i planowania swoich poczynań.

3. w zaburzeniach psychosomatycznych w przebiegu wielu chorób oraz w zaburzeniach i chorobach psychiatrycznych i neurologicznych
EEG Biofeedback stosuje się szczególnie w stanach paniki, tikach, w zaburzeniach przyjmowania pokarmu (bulimia, anoreksja), w terapii uzależnień (alkohol, narkotyki, gry i in.), również w alergiach, w dolegliwościach menopauzy, bólach przewlekłych, a także chorobach skórnych itd.
EEG Biofeedback jest również bardzo obiecującą metodą wspomagającą leczenie również w niektórych chorobach psychiatrycznych (schizofrenia, depresja, uzależnienia), jak i neurologicznych (padaczka, stany po urazach czaszki, stany po udarach mózgowych, w mózgowym porażeniu dziecięcym). Profesor Barry Sterman, który bywa nazywany ojcem EEG Biofeedback już w roku 1972 opublikował próbę zastosowania metody do wspomagania leczenia padaczki opornej na leczenie, bowiem trening polepsza elektryczną stabilizację kory mózgowej i tym może przyczynić się do zmniejszenia ilości napadów jak i zmniejszenia ilości leków przeciwpadaczkowych. Dalsze prace kliniczne ze szpitala w San Francisco wniosły poparcie tezy Profesora szczególnie w przypadkach padaczki z objawami ruchowymi ale nie tylko, również w padaczkach z napadami nieświadomości i innych.

Piśmiennictwo:

1. Nash J.K. Treatment of attention deficit hyperactivity disorder with neurotherapy. Clin.Electroencephalography 2000:31,1,30-37
2. Kaiser D.Effect of SMR-beta training on neurocognitive performance. Presented 1999 Winter Conference on brain function modification and training, Palm Springs CA
3. C.A.Tozzo, L.F.Elfner, J.G.May Jr:EEG Biofeedback and relaxation training in the control of epileptic seizures. International Journal of Psychophysiology, 1988,6,185-194
4. J.Faber, O.Zelinkova :Spectral analysis of EEG during rest and reading in normal and dyslexic children. Med.Sci.Monit.1996,2,4,461-465
5. M.B.Sterman: Basic Concepts and clinical findings in the treatment of seizure disorders with EEG operant conditioning
Clin.EEG 2000:31,1,45-55.
6. N.C.Moore A review of EEG Biofeedback treatment of anxiety disorders. Clin.EEG 2000:31,1,1-6
7. J.P.Rosenfeld: A EEG Biofeedback protocol for affective disorders
Clin.EEG 2000,31,1,7-13
8. D.L.Trudeau: The treatment of addictive disorders by brain wave biofeedback : a review and suggestions for future research.Clin.EEG 2000,31,1,13-23.
9. J.Gruzelier: Self regulation of electrocortical activity in schizophrenia and schizotypy: a review Clin.EEG 2000,31,1,23-30
10. R.W.Thatcher: EEG Operant conditioning and traumatic brain injury.Clin.EEG 2000,31,1,38-45
11. M.Pakszys: EEG Biofeedback - metoda doskonalenia funkcji poznawczych /materiały IMID Warszawa 2000 r./


Michaela Pakszys, Waldemar Pakszys
Zakład Elektrofizjologii Instytutu Matki i Dziecka, Warszawa
Pracownia EEG i EEG Biofeedback
Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej dla Pracowników Wojska, Warszawa

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sponsor projektu:

 

 

(4)
Reklama
Komentarze