Zaloguj
Reklama

Fobia społeczna i arachnofobia - przykłady ekstremalnego natężenia lęku

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:


Fobia społeczna i arachnofobia - przykłady ekstremalnego natężenia lęku
Fot. medforum
(2)

Istotą życia człowieka jest stykanie się z różnego rodzaju bodźcami. W ten sposób można określić relacje z innymi ludźmi, warunki atmosferyczne, sytuacje stresujące, radosne, przykre. Niektóre z nich akceptujemy, do niektórych dążymy, a od innych wolelibyśmy trzymać się jak najdalej. Czasem w odniesieniu do pewnych sytuacji pojawia się lęk i on też jest, do pewnego stopnia, naturalny i ewolucyjnie konieczny. Przecież gdybyśmy nie czuli lęku na widok pożaru to zamiast uciekać, z uśmiechem podchodzilibyśmy do bijącego ognia, by się przy nim ogrzać.

Czym jest fobia?

Specyficznym rodzajem lęku jest nieśmiałość – niepokój jak na mnie zareaguje drugi człowiek, czy zostanę zaakceptowany, czy nie powiem czegoś niestosownego, czy nie spłonę rumieńcem przy próbie nawiązania kontaktu z osobą płci przeciwnej. Każdy człowiek jest do pewnego stopnia nieśmiały i jest to jak najbardziej prawidłowe – brak tej cechy i łączący się z tym brak jakiegokolwiek poszanowania wolności drugiego człowieka jest przejawem antysocjalnego zaburzenia osobowości (dawniej nazywanego psychopatycznym). Jednak, gdy nieśmiałość przybiera formę paraliżującego lęku przed wszystkimi sytuacjami i relacjami społecznymi, nie jest to już klasyfikowane w ramach normalnej reakcji i wtedy możemy mówić o fobii społecznej (socjofobii)..


Tak pisał Paweł Holas, w artykule pt. „Doskonale albo wcale” (POLITYKA, 17 lutego 2010r.) przedstawiając sposób myślenia charakterystyczny dla osoby cierpiącej na fobię społeczną:
„Zestaw myśli i obaw ma zilustrować nie tyle ekshibicjonizm autora, ile sposób myślenia charakterystyczny dla osoby cierpiącej na skrajną postać nieśmiałości nazywanej fobią społeczną.


Jeszcze nie zacząłem pisać tego artykułu, a już stanąłem przed problemem. Chciałbym, by napisany on został żywym językiem, treść była interesująca, inteligentna, wręcz błyskotliwa. Aby czytelnik pojął w mig i przyswoił sobie zawartą wiedzę, a zarazem ze względu na umiejętnie użyty humor potraktował ten tekst jako rozrywkę. A co, jeśli nie uda się spełnić któregoś z powyższych założeń? Artykuł będzie pełną klapą albo jeszcze gorzej – zupełną kompromitacją w oczach innych. Wtedy już nigdy niczego publicznie nie odważę się napisać, a nawet jeśli to zrobię, to i tak nikt tego nie opublikuje”.


Podobnie wygląda sytuacja z arachnofobią, czyli panicznym lękiem przed pająkami (stgr. arachne – pająk). Osoby dotknięte tym zaburzeniem mogą reagować strachem na widok zdjęcia przedstawiającego pająka, a w ekstremalnie nasilonych przypadkach do patologicznej reakcji wystarczy sama myśl o tych ośmionożnych zwierzątkach. Stopień bliskości kontaktu wpływa na nasilenie objawów. Gdy druga osoba wspomni, że kiedyś napotkała w łazience pająka to wywoła to najczęściej poczucie niepewności, chęci zmiany tematu rozmowy. Jednak gdy sam dotknięty arachnofobią spotka w łazience pająka – reakcja będzie dużo bardziej gwałtowna – krzyk, ucieczka (albo niemożność wykonania żadnego ruchu), przyspieszona czynność serca, nadmierna potliwość.

Różne rodzaje fobii

 

Człowiek, jako naczelna istota na Ziemi, pod wieloma względami jest nieograniczony. W budowaniu relacji, poszerzaniu i zdobywaniu wiedzy, podporządkowywaniu sobie świata. Niestety, w kwestii czynników, które mogą wywołać u nas paniczny, fobiczny lęk - także. Każda rzecz, zjawisko czy sytuacja może potencjalnie wywoływać fobię. Różnorodność powodów fobii jest nieograniczona

Niektóre z tych powodów są częstsze:

  • Agorafobia – (gr. Agora – rynek) - popularnie utożsamiana z „lękiem przed przestrzenią”. Precyzyjniej mówiąc jest to lęk przed sytuacją, w której w razie potrzeby, nie uzyskamy pomocy. Osoba nią dotknięta nigdy nie wsiądzie do metra, pociągu, nie pójdzie na koncert czy mecz, który będzie odbywał się na ogromnym stadionie
  • Klaustrofobia – to lęk przed zamkniętą przestrzenią. Jazda windą, czy badanie rezonansu magnetycznego (gdzie pacjent wchodzi do zamkniętej „kabiny”) są jednymi z barier, których osoba chora nie będzie w stanie przekroczyć
  • Arachnofobia, socjofobia

Niektóre natomiast znacznie rzadziej spotykane, takie jak:

  • Anablefobia – lęk przed spojrzeniem w górę
  • Asymetryfobia – lęk przed przedmiotami o asymetrycznej budowie. 

Fobie możemy również podzielić ze względu na możliwość unikania czynnika, który wywołuje reakcję lękową. Pająków (arachnofobia) możemy unikać, a znacznie jest to trudniejsze z relacjami społecznymi (fobia społeczna).

Przyczyny

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: „co wywołuje fobię?”. Skłonność do reagowania lękiem na daną sytuację ma podłoże genetyczne (na co wskazują badania nad bliźniętami jednojajowymi). Czynniki ewolucyjne z pewnością również odegrały niemałą rolę, np. lęk przed ostrymi narzędziami, krwią często prowadzi do omdlenia. Jeśli taka reakcja występowała na polu bitwy to pozwalała przetrwać – przeciwnik uznawał, że człowiek już zginął i ustępował. Jest to jednak tylko uzupełnienie hipotezy, a nie główny nurt myślenia.

Większość psychiatrów i psychologów uważa, że do powstawania fobii dochodzi na drodze warunkowania, czyli uczenia się lęku:

  • Traumatyczne przeżycia – sytuacja, w której dziecko wpadło do wody, było bliskie utopienia się, może w dorosłym życiu spowodować hydrofobię (lęk przed otwartymi akwenami wodnymi)
  • Nauka – reakcji lękowej na sytuację względnie bezpieczną można się nauczyć. Na przykład przez ciągłe wysłuchiwanie od rodziców „nie wchodź do wody, bo się utopisz”.
  • Warunkowanie klasyczne – np. gdy u dziecka podczas szkolnej wycieczki nad morze, wystąpił atak paniki (niezwiązany bezpośrednio z wodą) to w przyszłości może nastąpić skojarzenie tych dwóch faktów – morze = panika.

Przedstawione hipotezy w żadnym stopniu się nie wykluczają, a uzupełniają – pomagają spojrzeć na zjawisko fobii z różnych perspektyw.

Leczenie

Ostatnia hipoteza, która mówi o warunkowym procesie powstawania fobii jest o tyle atrakcyjna, że jako jedyna daje się modyfikować poprzez zastosowanie leczenie.
Leczenie fobii możemy określić jako dwuskładnikowe, ponieważ aby skutecznie prowadzić psychoterapię konieczne jest opanowanie, za pomocą środków farmakologicznych, zewnętrznych objawów lęku, Lęk nie sprzyja rozmowie, a tym bardziej spojrzeniu w głąb siebie.


Leczenie przyczynowe. W tym obszarze stosujemy psychoterapię w nurcie behawioralno-poznawczym (CBT) lub psychodynamicznym.
Terapia behawioralno-poznawcza skupia się na wypracowaniu prawidłowych schematów myślowych, tak by reakcja: bodziec – napad lęku, nie występowała albo przynajmniej jej nasilenie nie utrudniało funkcjonowania. W psychoterapii dążymy do osiągnięcia densytyzacji (tzn. „odwrażliwienia) na czynnik, który wywołuje lęk. W tym celu terapeuta tłumaczy w jaki sposób powstaje reakcja lękowa. Następnie poznając osobistą historię pacjenta stara się dobrać właściwą strategię leczenia.

Stosuje „metodę małych kroków”, tzn. podczas kolejnych sesji terapeutycznych pacjent oswajany jest z sytuacjami o coraz większym ładunku potencjalnie wywołującym lęk. Oczywiście jednocześnie terapeuta próbuje wpłynąć na swojego pacjenta, tak by uwolnić go od złych skojarzeń, jakie się pojawiają podczas trwania sesji. W idealnym leczeniu na koniec terapii pacjent z arachnofobią jest w stanie przebywać w jednym pomieszczeniu z pająkiem i nie wyzwala się nie u niego reakcja lękowa. Taki efekt bardzo często udaje się uzyskać.


Leczenie doraźne. Zdarzają się sytuacje, w których natężenie lęku u pacjenta jest tak duże, że całkowicie uniemożliwia prowadzenie psychoterapii. Wymagane jest wtedy odpowiednie farmakologiczne przygotowanie pacjenta. W tym celu stosuje się leki z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), które mają również zastosowanie m.in. w depresji – lęk bowiem jest elementem wspólnym dla fobii i depresji. Inną grupą leków są inhibitory monoaminooksydazy (MAO). Obie grupy leków powodują wyższe stężenie serotoniny w szczelinach synaptycznych neuronów, co pośrednio wpływa na obniżenie natężenia lęku.

Podsumowanie

Wystąpienie fobii u pacjenta jest procesem złożonym, uwarunkowanym genetycznie, ewolucyjnie i społecznie. Istotą fobii jest nagłe pojawienie się ekstremalnie nasilonej reakcji lękowej po zetknięciu z czynnikiem, na który pacjent jest szczególnie wyczulony. Reakcja lękowa wywołuje objawy somatyczne – przyspieszoną czynność serca, nadmierną potliwość, przyspieszony oddech. W leczeniu najlepsze efekty uzyskuje się łącząc psychoterapię ze środkami farmakologicznymi.

 

(2)
Reklama
Komentarze