Zaloguj
Reklama

Interwencje psychoterapeutyczne u ofiar zamachów terrorystycznych

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ATC:


Interwencje psychoterapeutyczne u ofiar zamachów terrorystycznych
Fot. medforum
(5)

Wiedza dotycząca leczenia osób, które przeżyły zamachy terrorystyczne pochodzi w dużej mierze z doświadczeń gromadzonych podczas pracy z ofiarami przestępstw kryminalnych, przemocy domowej, wojen i katastrof. Zamachy terrorystyczne są stosunkowo nowym zjawiskiem, dlatego większość opublikowanych do tej pory badań nad reakcjami psychologicznymi na traumę dotyczy katastrof naturalnych lub katastrof wywołanych przez człowieka (jak na przykład awaria reaktora w Czarnobylu).

Zaburzenia psychiczne po katastrofie

Wyniki tych badań wskazują, że do podstawowych psychologicznych konsekwencji katastrof można zaliczyć:

  • poczucie skrzywdzenia ze strony osób czy placówek, darzonych do tej pory zaufaniem
  • poczucie izolacji
  • poczucie braku wsparcia

Załamanie się fundamentalnych przekonań

W 1992 roku, po zamachu bombowym na World Trade Center, przeprowadzono badanie, które umożliwiło lepsze zrozumienie konsekwencji traumatycznych wydarzeń. Na jego podstawie stwierdzono, że czynnikiem wywołującym największe cierpienie wśród ofiar jest załamanie się fundamentalnych przekonań, wśród których wyróżniono:

  1. przekonania co do własnej osoby (niezniszczalność, nieśmiertelność)
  2. przekonania dotyczące świata (przewidywalny, możliwy do kontroli)
  3. przekonania dotyczące innych ludzi (ufność, poczucie bezpieczeństwa)


Na podstawie uzyskanych wtedy wyników stwierdzono, że osoby, które przeżyły zamach bombowy doświadczały złości (ponieważ ich dotychczasowe przekonania okazały się błędne), poczucia osamotnienia i wyizolowania (ponieważ inni nie rozumieją przez co przeszły).

Zaburzenia stresowe pourazowe - PTSD


Z kolei z badań przeprowadzonych w 2001 roku, po drugim zamachu na World Trade Center wynika, że po dwóch miesiącach od tego wydarzenia aż 11% mieszkańców Nowego Jorku (czyli trzykrotnie więcej niż w skali całego kraju) doświadczyło zaburzeń stresowych pourazowych (PTSD). Co ciekawe, nasilenie PTSD korelowało z czasem spędzonym na śledzeniu w TV programów informacyjnych, co znaczy, że w przypadku osób dotkniętych katastrofą tą metodę pozyskiwania informacji można uznać jedynie za czynnik ponownie wywołujący traumę, nie zaś za jeden z mechanizmów radzenia sobie.

Jednym z bardziej obciążających czynników na jaki narażone są osoby, które przeżyły zamach, jest konfrontacja ze śmiercią innych osób, również w jej aspekcie fizjologicznym (dotyk, zapach, zapamiętane odgłosy). Personalizacja i identyfikacja to mechanizmy uważane za najczęstszą przyczynę późniejszych zaburzeń. Jak wskazują wyniki badań, osoby, które zetknęły się ze śmiercią podczas zamachów terrorystycznych częściej doświadczają kompulsywnego mycia rąk lub odmawiają spożywania potraw mięsnych. W rodzinach, których członek stracił życie podczas zamachu, zachwiane zostają podstawowe wartości. Pozostaje złość i chęć działania lub odwrotnie – wycofanie i całkowita bezradność. Większość rodzin doświadcza również lęku, który może prowadzić do zmiany codziennych zachowań czy rozkładu zajęć – rodziny wyposażają na przykład dom w dodatkowe zabezpieczenia, alarmy lub całą rodzinę w telefony komórkowe. Zdarzają się rodziny, które za wszelką cenę pragną unikać sytuacji przypominających im o zmarłej osobie, ale i takie, których członkowie usilnie szukają bliskości zmarłej osoby śpiąc na przykład w jej łóżku, nosząc jej ubrania, czy modulując głos tak, by się do niej upodobnić. Wyniki badań wskazują, że w ciągu kilku lat od straty wielu spośród członków rodzin ofiar zamachów staje się ofiarą morderstwa.

Terapia osób, które przeżyły zamach terrorystyczny

Sprang i MacNeil przedstawili fazowy model pomocy ofiarom przemocy. Pierwszy etap pomocy – ocena i analiza sytuacji – powinien nastąpić zaraz po zamachu, a jego celem ma być stabilizacja emocjonalna klienta i zorientowanie się w sytuacji. Na tym etapie należy bardzo uważać na mechanizmy obronne klienta, gdyż w razie ich naruszenia może dojść do dekompensacji. Zachowanie mocnych mechanizmów obronnych jest niezwykle istotne, ponieważ to właśnie na ich bazie klient będzie później przygotowywany do przeżywania straty. Kolejny etap pomocy polega na uczeniu klienta czego może realnie oczekiwać, a co jest jedynie niemożliwą do zrealizowania fantazją. Terapeuta pomaga klientowi rozpoznać i zidentyfikować oznaki cierpienia, próbując przywrócić mu poczucie kontroli nad odczuciami i życiem. Terapeuta i klient powinni również przejść proces „samoobwiniania się”. Ostatni etap pomocy to próba zachęcania klienta do mówienia o przyszłości. Ważne jest by pamiętać, że zadanie terapeuty nie polega na umożliwieniu ofierze zapomnienia o sytuacji, ale na docenieniu cierpienia i wspieraniu w odnajdywaniu zasobów i normalizowaniu zachwianego życia.

Model Spranga i MacNeil

Model Spranga i MacNeil oferuje doraźne i krótkoterminowe wsparcie. Często natomiast konieczna jest głęboka psychoterapia, również kilka lat po zamachu. Z upływem czasu mogą pojawiać się dolegliwości somatyczne, będące odpowiedzią organizmu na przeżycia związane z zamachem. Odroczone w czasie może być również doznawanie poczucia winy. Należy otwierać i badać te aspekty. Zalecane jest pytanie i badanie co dokładnie się zdarzyło, co dana osoba widziała, czuła, czego dotykała. Na tym etapie należy odnosić się do metod poznawczych i redefiniowania sytuacji. Najważniejszym elementem terapii jest przywrócenie kontroli i przewidywalności.

W pracy z ofiarami zamachów terrorystycznych można wykorzystać również model pomocy ofiarom tortur, opracowany przez Hanscom, a znany jako program HEARTS
H – aktywne słuchanie historii (listening to the History)
E – koncentrowanie się na emocjach i reakcjach (focusing on the Emotions)
A – pytanie o objawy, ukazywanie związku między ciałem i umysłem (Asking about symptoms)
R – wyjaśnianie podłoża objawów (explaining the Reason of symptoms)
T – nauka relaksacji i radzenia sobie (Teaching relaxation and coping skills)
S – pomoc w zmianie obrazu własnej osoby (helping with Self-Change)

Zgodnie z tym podejściem podstawowym warunkiem powrotu do równowagi jest odzyskanie zaufania, poczucia bezpieczeństwa i zdolności do decydowania o sobie. Podejście to nie jest kształtowane przez określone techniki, ale przez relację terapeutyczną.

Podejście użyteczne w pracy z rodzinami ofiar zamachów terrorystycznych zaproponowała Spungen. Umożliwia ono zrozumienie rozmiaru oraz wagi doświadczanego poczucia winy i ma na celu odbudowanie zaufania do ludzi oraz otwarcie rodziny na społeczeństwo. Zgodnie z tym podejściem rodziny nie powinno się zbyt wcześnie popychać ku – zbawiennemu według wielu autorów – katharsis. Nie należy również ponaglać jej jeżeli mechanizmy jakich używa to wyparcie, zaprzeczenie lub postrzeganie tragedii wyłącznie w ramach faktów. Autorzy tego podejścia podkreślają, że z przeżywania bólu po stracie nie wolno wykluczać dzieci. Należy włączać je w aktywności związane z zaistniałą sytuacją, oczywiście na odpowiednim dla nich poziomie (np. z wykorzystaniem rysunków, wierszyków). Warto również pamiętać, że niektórzy członkowie rodziny szybciej i łatwiej godzą się ze stratą bliskiego, dlatego czasem rozdzielenie się rodziny może okazać się nieuniknione. Terapeuci nie powinni oczekiwać, że zawsze cała rodzina „przepracuje” sytuację. Nie należy też umacniać rodziny w przekonaniu, że uda jej się zapomnieć o traumatycznym wydarzeniu, zwłaszcza w sytuacji utraty dziecka. Zadaniem terapeuty jest niedopuszczenie by członkowie rodziny niszczyli się wzajemnie i dotarcie do zasobów, które umożliwią rodzinie funkcjonowanie w społeczeństwie.

Opracowano npdst. Psychotherapeutic Interventions for Survivors of Terrorism, Miller L, American Journal of Psychotherapy 2004, 58(1)

(5)
Reklama
Komentarze