Zaloguj
Reklama

Krótko o benzodiazepinach

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ATC:


Krótko o benzodiazepinach
Fot. Pantherstock
(5)

Jedna z najbardziej znanych i popularnych grup leków używanych w psychiatrii (ale również w praktyce lekarzy innych specjalności) jest grupa leków pochodnych benzodiazepiny. Mechanizm działania benzodiazepin (w skrócie BZD) jest związany w organizmie z GABA (kwasem gamma-aminomasłowym) i receptorem GABA-ergicznym.


BZD jest grupą leków obejmującą substancje, pochodne najczęściej 1,4-benzodiazepiny (ale również inne pochodne np. 1,5- benzodiazepiny). W zależności od dalszych szczegółów budowy chemicznej substancje te wykazują różnokierunkowe nasilenie działania: przeciwlękowe, nasenne, myorelaksacyjne (rozluźniające) lub przeciwdrgawkowe.

Ponieważ BZD są lekami działającymi szybko, niedrogimi, wykazującymi się niewielką toksycznością i nielicznymi interakcjami interakcjami innymi grupami leków – są bardzo popularne w praktyce zarówno psychiatrycznej jako i ogólnolekarskiej.
Przykładowo do najczęściej stosowanych w Polsce należą:
a) przy zastosowaniu przeciwlękowym – chlorodiazepoksyd, alprazolam, bromazepam, clorazepat, diazepam, oxazepam.
b) Przy zastosowaniu nasennym – estazolam, flunitrazepam, lormetazepam, nitrazepam, triazolam, lorazepam.
c) Przy zastosowaniu przeciwdrgawkowym – clobazam, clonazepam.

Warto jednak podkreślić że wszystkie BZD wywołują pięć głównych rodzajów działania: przeciwlękowy, nasenny, myorelaksacyjny, przeciwdrgawkowy. Rożni je jedynie najbardziej dominująca składowa.

Wskazania do stosowania BZD wynikają wprost z wyżej przedstawionej charakterystyki poszczególnych składowych. I tak chlorodiazepoksyd (Elenium), alprazolam (Xanax), clorazepat (Tranxene), diazepam (Relanium) są zdecydowanie najczęściej stosowane wskazaniach hamowaniu objawów lęku, podniecenia, niepokoju. Estazolam, flunitrazepam (Rohypnol), nitrazepam, lorazepam (Lorafen) – dominuje przeznaczenie nasenne. Clonazepam – powszechnie stosowany jako lek przeciwdrgawkowy. Ze względu na swoja zaletę – szybkość działania, leki te są często traktowane jako leki pierwszego rzutu – mimo że działają głównie objawowo pozwalają np. pacjentowi zmniejszyć objawy zanim zadziałają leki bardziej specyficzne (np. antydepresyjne). Albo w stanach nagłych jak np. napad drgawkowy pozwalają przerwać go bardzo szybko.

BZD w porównaniu do starszej grupy leków również stosowanych jako leki przeciwlekowe (barbiturany) wykazuja zdecydowanie mniej interakcji z innymi grupami leków – a co za tym idzie są bezpieczniejsze i wygodniejsze w stosowaniu. Główna interakcja BZD jest wzmacnianie działanie innych leków o efekcie uspokajającym, w tym leków nasennych, niektórych antydepresantów (np. doxepin [Adapin, Sinequan]), neuroleptyków (np. prochlorperazine [Compazine], trifluoperazine [Stelazine]), leków przeciwkonwulsyjnych (jak phenobarbital, phenytoin [Dilantin], carbamazepine [Atretol, Tegretol]), antyhistaminowych leków uspokajających (np. diphenhydramine [Benadryl], promethazine [Phenergan]), opiatów (heroina, morfina) oraz – co bardzo ważne – alkoholu.

Dzięki takiej wygodniej i wszechstronnej charakterystyce BZD stały się grupa leków bardzo powszechnie stosowanych i niestety nadużywanych, głównie przez lekarzy nie związanymi z psychiatrią lub neurologią. Stosowane często latami powodują u pacjentów narastanie tolerancji na lek – pacjenci potrzebują coraz większych dawek leków, lekarze chętnie więc zapisują większą dawkę (do czego zachęca ich pierwotnie dobry efekt leczenia u danego pacjenta na początku kuracji), często dołączają kolejny lek z tej samej grupy (często nie zdając sobie z tego sprawy że np. Estazolam i Lorafen są przedstawicielami tej samej grupy leków). Nagminnym jest nieprzestrzeganie zaleceń maksymalnej długości terapii (6-8 tygodni).

Do innych niekorzystnych działań BZD można zaliczyć:
1. Nadmierne uspokojenie - senność, brak koncentracji, zła koordynacja, słabość mięśni, splątanie
2. Zaburzenia pamięci. Od dawna wiadomo o powodowaniu przez benzodiazepiny amnezji – efekt ten wykorzystywany jest w premedykacji chirurgicznej. Niestety często jest to efekt nieoczekiwany przez pacjenta w przypadku stosowania BZD w innym celu niż premedytacja.
3. Paradoksalny efekt pobudzający. Benzodiazepiny mogą w rzadkich przypadkach paradoksalnie zadziałać silnie pobudzająco, nasilając lęk, bezsenność, koszmary senne, halucynacje, dysforię, agresywność.
4. Depresja, niestabilność emocjonalna.
5. Działania niepożądane u osób starszych. Osoby starsze są szczególnie wrażliwe na depresyjne oddziaływanie benzodiazepin na centralny układ nerwowy. Może to u nich wywołać splątanie, amnezję, zaburzenia równowagi, a nawet „pseudodemencję”
6. Działania niepożądane u kobiet w ciąży. Benzodiazepiny przenikają przez łożysko, więc jeżeli matka zażywa je w późnym okresie ciąży, mogą powodować komplikacje u niemowlęcia. Zarówno u płodu, jak i noworodka, benzodiazepiny są metabolizowane bardzo powoli, co prowadzi do ich kumulacji we krwi utrzymującej się nawet 2 tygodnie po przyjściu na świat. Rezultatem może być zespół słabości mięśniowej, nadmiernego uspokojenia, nieumiejętności ssania. Z kolei po tym czasie, może rozwinąć się zespół odstawienny z nadpobudliwością, płaczem i bezsennością.

Podsumowując: BZD są często i chętnie stosowaną grupą leków, szybko i skutecznie działających, tanich, bezpiecznych do stosowania krótkotrwale. Najczęstszym problemem związanym ze stosowaniem BZD jest zbyt długi czas stosowania, rozwijająca się tolerancja i często bardzo silne i trudne do leczenia uzależnienie.

(5)
Reklama
Komentarze