Zaloguj
Reklama

Narzędzia obiektywne w psychiatrii - o badaniach laboratoryjnych

Narzędzia obiektywne w psychiatrii - o badaniach laboratoryjnych
Fot. panthermedia
(0)

Lekarz psychiatra wszystkimi dostępnymi metodami próbuje stworzyć jak najdokładniejszy obraz pacjenta, który przychodzi do jego gabinetu. Badanie psychiatryczne rozpoczyna od rzetelnie zebranego wywiadu chorobowego – zarówno od samego pacjenta, jak też od jego najbliższego otoczenia. Informacje uzyskane z wywiadu pogłębia poprzez wykonanie badań dodatkowych – obrazowych, laboratoryjnych, testów psychologicznych i innych. Badania laboratoryjne są niezwykle cennym narzędziem diagnostycznym i pozwalają na pewniejsze stawianie kroków w „labiryncie psychiatrycznych diagnoz”.

Reklama

Laboratorium w psychiatrii?

Psychiatria diagnozujący swojego pacjenta, ma do dyspozycji coraz więcej tzw. obiektywnych narzędzi diagnostycznych, które pozwalają na wykluczenie bądź potwierdzenie możliwej diagnozy. Często jest bowiem tak, że różne psychiatryczne jednostki chorobowe mają zbliżony obraz kliniczny i sam wywiad zebrany od pacjenta i jego rodziny jest niewystarczający do postawienia trafnej diagnozy. A prawidłowa diagnoza to możliwość zaordynowania najskuteczniejszego leczenia i rozpoczęcie procesu zdrowienia, zamiast poruszania się w gąszczu zagadek diagnostycznych lub w jeszcze szerszej gamie schematów leczenia. Dlatego praktykujący psychiatra ma do dyspozycji i powinien korzystać z narzędzi dodatkowych, jakim są badania laboratoryjne, obrazowe, czy różnorodne testy psychologiczne – wszystkie te narzędzia mają konkretne skale, granice normy i ich interpretacja nie zależy od umiejętności konkretnego lekarza. Mówimy, że są „obiektywne”. Badania laboratoryjne są wykorzystywane do kilku celów w psychiatrii.

Wykluczenie choroby somatycznej

Według współczesnych kryteriów diagnostycznych rozpoznanie określonego zaburzenia psychicznego wymaga wykluczenia obecności choroby somatycznej. Wiele z tych chorób ma w swoim obrazie klinicznym zaburzenia psychiczne: depresyjne, maniakalne, lękowe, urojeniowe, majaczeniowe, które z dużym prawdopodobieństwem ustąpią, gdy prawidłowo zaczniemy leczyć chorobę podstawową. Choroby somatyczne również rozpoznajemy na podstawie wywiadu chorobowego, badania fizykalnego i właśnie badań dodatkowych, w tym badań laboratoryjnych. Dzięki badaniom obejmującym morfologię krwi, badania biochemiczne surowicy lub osocza krwi, próby serologiczne, badania płynu mózgowo – rdzeniowego możemy w szybki sposób wykluczyć bądź wysunąć podejrzenie, że zaburzenie psychiczne u danego pacjenta, ma podłoże organiczne.

Na przykład choroby neurologiczne bardzo często przebiegają z ilościowymi i jakościowymi zaburzeniami świadomości, otępieniem, zaburzeniami osobowości i nastroju. W takich przypadkach niezwykle przydatna jest ocena płynu mózgowo-rdzeniowego, która pozwala na wykluczenie m.in. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia mózgu, chorób demielinizacyjnych (np. choroba Alzheimera), tocznia układowego itd. Oczywiście badania laboratoryjna zawsze muszą być poprzedzone dokładnym wywiadem chorobowym i badaniem fizykalnym pacjenta!

Choroby endokrynologiczne (związane z nieprawidłową gospodarką hormonalną) mają bardzo często w swoim obrazie klinicznym różnego rodzaju zaburzenia psychiczne. Nadczynność i niedoczynność tarczycy, nadnerczy, przysadki mózgowej wykrywa się wykonując specyficzne oznaczenia stężenia poszczególnych hormonów w ciągu doby (tzw. profil dobowy). Wykluczenie zaburzeń hormonalnych jest niezwykle istotne w postawieniu diagnozy stricte psychiatrycznej, ponieważ np. skuteczne leczenie depresji (będącej częstym objawem nadprodukcji glikokortykosteroidów, czyli substancji produkowanych przez nadnercza) jest bardzo utrudnione, jeżeli u jej podstawy leżą stałe zaburzenia w gospodarce hormonalnej.

Badania laboratoryjne u osób stosujących substancje psychoaktywne

Gdy zgłasza się pacjent, który jest agresywny, pobudzony, z którym jest utrudniony kontakt słowno-logiczny to praktycznie od razu powinien mieć wykonany panel badań toksykologicznych, który może dostarczyć lekarzowi cennych wskazówek. Inne będzie postępowanie u osoby, która jest w stanie manii, ale w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, a zupełnie inne u osoby, która jest pod wpływem substancji psychostymulujących. Objawy u obu takich pacjentów mogą być praktycznie takie same, stąd tak istotna rola badań laboratoryjnych, które pozwolą wykluczyć intoksykację. Gorzej, jeśli nie dysponujemy odpowiednimi badaniami laboratoryjnymi i nie wiemy pod wpływem jakiej substancji znajduje się pacjent, a tak często dzieje się przypadku nowych substancji psychoaktywnych, czyli tzw. dopalaczy. Ale to temat na oddzielny artykuł…

fot. pantherstock

Monitorowanie skutków zaordynowanego leczenia

Leczenie farmakologiczne, które przyjmuje pacjent, ma skutki pozytywne, ale także niestety możliwe działania niepożądane. Niektóre z par: lek  działanie niepożądane są bardzo dobrze poznane, zbadane i możliwe do przewidzenia. Np. leki przeciwdepresyjne i neuroleptyczne są w dużej mierze metabolizowane przez enzymy wątrobowe, dlatego przed wdrożeniem takiego leczenia odpowiednie badania laboratoryjne powinny odpowiedzieć na pytanie, jak wydolna jest wątroba u danego pacjenta. Zmetabolizowane produkty leków są z kolei wydalane przez nerki, więc i ich stan trzeba uwzględnić w proponowanym leczeniu (np. może być konieczne zmniejszenie dawki leku). 

Z kolei leczenie bardzo silnym neuroleptykiem, klozapiną, wymaga częstego monitorowania parametrów morfologicznych krwi, ponieważ najcięższym działaniem niepożądanym tego leku jest agranulocytoza, czyli bardzo niski poziom jednego z podtypów leukocytów, który sprawia, że układ odpornościowy pacjenta jest całkowicie niewydolny, co w konsekwencji powoduje częste i ciężkie w przebiegu infekcje.

Sole litu, czyli leki stabilizujące nastrój, muszą być w surowicy krwi na stałym poziomie. Mówimy, że mają „wąski indeks terapeutyczny”, co oznacza, że wahania stężenia w krwi tego leku bardzo źle wpływają na powodzenie leczenia oraz na inne narządy pacjenta. Dlatego przed rozpoczęciem terapii litem wskazane jest wykonanie badań: morfologii krwi, ogólnego moczu, oznaczenie poziomu kreatyniny i mocznika, oceny funkcji tarczycy, EKG i wykonanie testów ciążowych.

Zanim u pacjenta podejmie się leczenie elektrowstrząsowe (które może być jedynym skutecznym leczeniem w przypadku lekoopornej depresji) należy zbadań wydolność układu sercowo – oddechowego i pokarmowego. Niezbędne jest wykonanie EKG, morfologii krwi, stężenia elektrolitów (przede wszystkim sodu, potasu, wapnia i magnezu) oraz stężenia glukozy we krwi.

Podsumowanie

Warto jeszcze raz podkreślić, że badania dodatkowe (zwłaszcza badania obrazowe i badania laboratoryjne) mają kluczową rolę w procesie diagnostycznym chorób psychicznych. Kolejne badania naukowe szukają związków przyczynowo - skutkowych pomiędzy różnego rodzaju zmianami chorobowymi w ośrodkowym układzie nerwowym lub podwyższeniem / obniżeniem danego związku we krwi, a wystąpieniem choroby psychicznej. Badania laboratoryjne pozwalają na samym początku procesu diagnostycznego wykluczyć wiele chorób somatycznych (m.in. zaburzeń tarczycy, nadnerczy), organicznych zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, czy stanów będących efektem intoksykacji substancjami psychoaktywnymi. To ważne narzędzia diagnostyczne, zdobycze współczesnej medycyny i warto i należy z nich korzystać.
 

Reklama
(0)
Komentarze