Zaloguj
Reklama

Neuropsychologiczna ocena otępienia

Autorzy: lek. Michał Marciniak
Neuropsychologiczna ocena otępienia
Fot. pantherstock
(0)

Otępienie (łac. dementia) to zespół objawów, pojawiających się szczególnie u osób w starszym wieku. W obrazie zespołu dominują zaburzenia tzw. wyższych funkcji poznawczych (pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, mowa). Wbrew opiniom niektórych, nie jest to synonim naturalnego procesu starzenia ani upośledzenia umysłowego, ale efekt procesu chorobowego zlokalizowanego w ośrodkowym układzie nerwowym. Jakich psychologicznych narzędzi diagnostycznych używają lekarz oraz psycholog do oceny nasilenia otępienia?

Reklama

Zgodnie z kryteriami zawartymi w DSM i ICD-10 (systemy klasyfikacyjne chorób wykorzystywane w Stanach Zjednoczonych i Europie), aby rozpoznać otępienie należy wykazać u pacjenta zaburzenia funkcji poznawczych o takim nasileniu, które zakłócają funkcjonowanie społeczne i zawodowe oraz utrudniają codzienne funkcjonowanie. Dlatego potrzebna jest wnikliwa ocena zarówno psychiatryczna jak i psychologiczna. Zespołowi otępiennemu często towarzyszą objawy emocjonalne (szczególnie depresyjne), co utrudnia wczesne postawienie prawidłowej diagnozy. Otępienie jest najczęściej stwierdzane u osób w wieku podeszłym (choć zdecydowanie nie jest to precyzyjne określenie przedziału wiekowego), na które mogą nakładać się zaburzenia wzroku i słuchu, co również może wpływać obiektywność badań. Osoby starsze cechuje wielochorobowość (wiele chorób przewlekłych, które wzajemnie wpływają na swój przebieg) oraz przyjmowanie z tego powodu wielu leków, które także niejednokrotnie wpływają na sprawność umysłową. Lekarz badający pacjenta musi wziąć pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, tak by stawiana diagnoza nie była zafałszowana. Jak zaznaczono wcześniej, otępienie występuje głównie (ale nie tylko) u osób w wieku podeszłym. Z tego względu rozpoznanie objawów otępienia wymaga oceny, czy obserwowany stan jest jedynie przejawem naturalnego fizjologicznego procesu starzenia, czy patologicznie nasilony. Wnioski diagnostyczne należy więc formułować przede wszystkim w oparciu o wcześniejszą sprawność poznawczą danej osoby, a nie względem średniej populacyjnej dla określonego wieku. Wymaga to przeprowadzenia licznych rozmów ukierunkowanych na istotę problemu oraz szczegółowych testów neuropsychologicznych. Jakimi narzędziami dysponują psychiatrzy i psychologowie?

Po pierwsze…zapobiegać 

Bardzo istotne jest jak najwcześniejsze wychwycenie zaburzeń w procesach poznawczych. Jak się okazuje u większości osób, u których stwierdzimy demencję (najczęściej o typie choroby Alzheimera), już wiele lat wcześniej możemy postawić diagnozę tzw. łagodnych zaburzeń poznawczych (Mild Cognitive Impairment, MCI). Zaburzenie to znajduje się niejako pomiędzy fizjologicznym starzeniem mózgu a pełnym obrazem demencji. U części osób stan MCI utrzymuje się na podobnym poziomie przez wiele lat, ale u ok. 50% zapowiada pojawienie się otępienia (szczególnie choroby Alzheimera). Stan MCI cechuje się upośledzeniem pamięci operacyjnej i funkcji wykonawczych, co objawia się utrudnionym rozwiązywaniem złożonych problemów, korzystaniem i przetwarzaniem bieżących informacji, co powoduje gorsze funkcjonowanie i przystosowanie do zmian, jakie niesie codzienne życie. Rozpowszechnienie MCI jest znaczne i wynosi ok. 15 - 30% u osób powyżej 60 roku życia. Co ważne, jest to moment kiedy, wykonując odpowiednie ćwiczenia stymulujące układ nerwowy (np. zaangażowanie w życie rodzinne, rozwiązywanie krzyżówek, czytanie gazet, literatury i inne) oraz stosując farmakologię, możemy jeszcze opóźnić wystąpienie pełnoobjawowego otępienia. Jest to istotne zwłaszcza u osób, u których możemy zdefiniować dodatkowe czynniki pojawienia się otępienia. Do takich czynników należą:

Socjologiczne:

  • podeszły wiek;
  • niski poziom wykształcenia;
  • słabo rozwinięte relacje rodzinne i społeczne.

Obserwowane w badaniach obrazowych:

  • cechy atrofii hipokampa;
  • mniejsza objętość mózgu;
  • większa objętość komór bocznych mózgu.

Objawy afektywne – szczególnie objawy depresyjne. Autorzy publikacji naukowych nie są jednak przekonani, czy depresja pojawiająca się w wieku podeszłym jest przyczyną, czy skutkiem chorób związanych z zaburzeniami funkcji poznawczych.

fot. panthermedia

Wykazanie w badaniu PET (Positron Emission Tomography, PET), za pomocą odpowiednich znaczników, płytek amyloidu, które znajdują się w mózgu osób z MCI, ale w mniejszej ilości w porównaniu do mózgów osób z chorobą Alzheimera. Badanie PET jest jednak uznawane za wyrafinowane, drogie i przez to trudno dostępne.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • "Psychiatria. Podstawy psychiatrii. Tom 1", red. Janusz Rybakowski, Stanisław Pużyński, Jacek Wciórka, wyd. II, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2010

Kategorie ICD:


Reklama
(0)
Komentarze