Zaloguj
Reklama

Niektóre immunologiczne i infekcyjne aspekty schizofrenii

Autor/autorzy opracowania:


Niektóre immunologiczne i infekcyjne aspekty schizofrenii
Fot. medforum
(5)

Hipotezy o związkach infekcji i układu odpornościowego ze schizofrenią mają już swoje historyczne korzenie. Norbert Müller, koncentruje się na znaczeniu transmiterów układu immunologicznego w modyfikowaniu neurotransmisji w OUN, rolą infekcji w etiologii schizofrenii, z uwzględnieniem wpływu infekcji na rozwój mózgowia i późniejszym ryzykiem ujawnienia się schizofrenii, oraz znaczeniu przetrwałej infekcji podtrzymywanej przez niewydolność układu immunologicznego jako czynnika patologicznego schizofrenii.

Hipotezy o związkach infekcji i układu odpornościowego ze schizofrenią mają już swoje historyczne korzenie. Norbert Müller, koncentruje się na znaczeniu transmiterów układu immunologicznego w modyfikowaniu neurotransmisji w OUN, rolą infekcji w etiologii schizofrenii, z uwzględnieniem wpływu infekcji na rozwój mózgowia i późniejszym ryzykiem ujawnienia się schizofrenii, oraz znaczeniu przetrwałej infekcji podtrzymywanej przez niewydolność układu immunologicznego jako czynnika patologicznego schizofrenii.

Omówienie artykułu: Müller N.: Immunological and infectious aspects of schizophrenia. Eur. Arch. Psychiatry Clin Neurosci, 2004; 254: 1-3

Schizofrenia, infekcje, układ immunologiczny

Psychiatrzy, na długo przed badaniami systemu dopaminergicznego i erą leków przeciwpsychotycznych, interesowali się infekcyjnym i immunologicznym podłożem choroby, czego ukoronowaniem było wprowadzenie terapii za pomocą gorączki (fever therapy) po raz pierwszy przez laureata nagrody Nobla Juliusza Wagnera von Jauregga. Wynalezienie we wczesnych latach 50-tych XX stulecia neuroleptyków, rozwój w latach 90-tych atypowych leków przeciwpsychotycznych, spowodowały przesunięcie na margines zainteresowania zagadnień związanych z znaczeniem infekcji w schizofrenii. Rozwój w ostatnich latach wysublimowanych technik immunologicznych oraz postępy w rozwijaniu hodowli tkankowych i modelowaniu na układach zwierzęcych pomogły zidentyfikować obecność w mózgu transmiterów układu immunologicznego takich, jak choćby cytokiny i ułatwiły zrozumienie skomplikowanej, dynamicznej gry zachodzącej wewnątrz systemu odpornościowego i zależności pomiędzy systemem nerwowym, a odpornościowym.

Świadomość istnienia tej dynamicznej równowagi pozwala na większe zróżnicowanie strategii naukowych w odniesieniu do interakcji między różnymi składnikami układu odpornościowego jak monocyty, makrofagi, limfocyty T i B, cytokiny etc. Doprowadziła ona do odkrycia, że transmisja dopaminergiczna w OUN i stany psychiczne są modulowane przez cytokiny.

W przypadku schizofrenii obecnie szczególne zainteresowanie budzą składniki immunologiczne bariery krew-mózg, komórki mikrogleju (makrofagi) i ich rola w neuroinfekcjach oraz komórki astrogleju, które również mają wpływ na układ cytokin w OUN. Wychodząc z założenia, że czynniki genetyczne i środowiskowe wpływają na rozwój schizofrenii, spośród tych drugich Müller upatruje się bardziej oddziaływania czynników infekcyjnych, niż psychospołecznych. Uprawnia to do postawienia założenia, że u podłoża zaburzeń funkcjonalnych mogą leżeć zaburzenia układu immunologicznego, ze szczególnym uwzględnieniem, kodowanego na krótkim ramieniu 6 chromosomu układu HLA.

Müller nawiązuje do zjawiska częstszego występowania schizofrenii u osób urodzonych między grudniem a majem (sezonowość). Przy jego analizowaniu brano pod uwagę infekcje w okresie ciąży u matek osób później chorujących na schizofrenię. Przytacza także badania epidemiologiczne na temat związku infekcji ze zwiększonym ryzykiem schizofrenii prowadzone w północnej Finlandii - grupowe badania urodzeń, które wykazały pięciokrotnie zwiększone ryzyko rozwoju zaburzeń psychotycznych po przebytej w dzieciństwie neuroinfekcji. Dane opublikowane przez Koponena i wsp. zawierają wyniki badania prospektywnego u dzieci urodzonych w 1966r w północnej Finlandii, wspierając hipotezę, że (wirusowa) infekcja OUN w dzieciństwie może być czynnikiem ryzyka schizofrenii. Jednakże relatywne ryzyko rozwoju schizofrenii zmniejsza się z 4,8 do 2,5 na przestrzeni 3 lat pomiędzy tymi dwoma prospektywnymi badaniami. Zmniejszenie się ryzyka (w oparciu o małą liczbę przypadków)- może sugerować, że wpływ infekcji wirusowej na rozwój schizofrenii maleje wraz z wiekiem. Sugeruje to, że infekcja wirusowa w dzieciństwie może być powiązana z wczesnym wystąpieniem schizofrenii.

Badania Gattaz i wsp. również wskazują na rolę infekcji w rozwoju schizofrenii. W badaniu prospektywnym dzieci w Brazylii, które przeszły bakteryjne zapalenie opon mózgowych w wieku od 0-5 lat, obserwowano 5-krotnie częstszy rozwój zaburzeń psychotycznych w późniejszym życiu. Prace Gattaza, Abrahao i Foccacia prezentują również interesujący model uwzględniający relacje między genetyką, infekcją, dojrzewaniem mózgu i modyfikacją połączeń synaptycznych. Jako że rozwój i kształtowanie się OUN trwa jeszcze przez pierwsze 5 lat rozwoju osobniczego, infekcja we wczesnym dzieciństwie przemawia za założeniem, że zaburzenia w rozwoju mózgu (wywołane nią) pełnią kluczową rolę w schizofrenii.

Inny kierunek badawczy konfrontuje się z problemem, czy przetrwała infekcja, podtrzymywana przez niewydolność układu immunologicznego, może być czynnikiem patologicznym schizofrenii. Bechter zaproponował nazwę: ”umiejscowione, łagodne, przewlekłe encephalitis”. Biorąc pod uwagę charakter czynnika infekcyjnego (wirus infekuje tkanki na zasadzie „uderzenia i ucieczki” z jednej strony, z drugiej- wiele wirusów lub innych czynników może być ukrytych w komórkach układu nerwowego lub limfatycznego i atakować w konkretnych sytuacjach np. stresu) możliwości metodologiczne potwierdzenia takiej zlokalizowanej infekcji są ograniczone. Badanie poziomów przeciwciał w surowicy jest mało miarodajną metodą o ograniczonej czułości w stosunku do zlokalizowanych przewlekłych procesów infekcyjnych.

Leweke i wsp. badali poziomy przeciwciał przeciw czynnikom infekcyjnym nie tylko w surowicy lecz również w płynie mózgowo-rdzeniowym u chorych ze świeżo wykrytą chorobą. U chorych nieleczonych obserwowano znacząco podwyższone miana przeciwciał dla CMV i Toxoplasma gondii, czego nie potwierdzono u chorych otrzymujących leczenie. Stwierdzenie, iż farmakoterapia wpływa na poziomy przeciwciał może częściowo wyjaśniać poprzednie kontrowersyjne wyniki, jednakże badania poziomu przeciwciał w surowicy wymagają ostrożnej interpretacji. Wniosek, że pewne czynniki infekcyjne- nie tylko wirusy, ale i nie pojedynczy czynnik, mają związek z wystąpieniem niektórych przypadków schizofrenii implikuje możliwy udział mechanizmów immunologicznych.

Z punktu widzenia immunologii, defekt odpowiedzi komórkowej typu 1 może prowadzić do (przewlekłej) aktywacji komórek związanych z typem 2. Tego typu zmiany mogą zachodzić również w okresie rozwoju mózgu, gdzie infekcja może spowodować wczesne zaburzenie równowagi pomiędzy aktywnością 1 i 2 typu odpowiedzi regulowanej przez cytokiny.

Wiele grup badawczych pracuje nad nowymi strategiami leczenia schizofrenii, opartymi na hipotezie zapalenia. Hipoteza postawiona na własnych badaniach autora opiera się na obserwowanym zaburzeniu równowagi układu immunologicznego z przesunięciem w kierunku odpowiedzi typu 2. Inhibitory COX-2, w szczególności selektywny inhibitor COX-2 celecoxib, wydają się wyrównywać to zaburzenie. Inhibitory COX-2 budzą szczególne zainteresowanie odkąd wykazano zachęcający efekt w porównaniu do placebo w prospektywnej podwójnie ślepej próbie klinicznej.

Autor w krótkim artykule przeglądowym dość entuzjastycznie ustosunkowuje się do badań związanych z immunologicznymi i infekcyjnymi aspektami schizofrenii, wpływem infekcji na rozwijający się OUN i zwiększone ryzyko wystąpienia schizofrenii, obecność przeciwciał dla wirusów u chorych na schizofrenię i wreszcie (co wydaje się być najbardziej kontrowersyjne) leczeniem inhibitorami COX-2. Sam wprawdzie przyznaje, że problemy metodologiczne takie jak artefakty laboratoryjne, wysoki stopień komplikacji i złożoność układu odpornościowego, jak również zmieniająca się często klasyfikacja zaburzeń psychicznych skłaniają do krytycyzmu, jednak immunologiczne i infekcyjne aspekty schizofrenii nadal pozostają przedmiotem zainteresowania badaczy.

Dr n. med. Klaudiusz Papierski
II Klinika Psychiatryczna AM w Warszawie
Wojewódzki Szpital Bródnowski
ul. Kondratowicza 8, 03-242 Warszawa

(5)
Reklama
Komentarze