Zaloguj
Reklama

Normy i zasady leczenia pacjentów z podwójną diagnozą

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • Wiadomości Psychiatryczne

Kategorie ICD:


Normy i zasady leczenia pacjentów z podwójną diagnozą
Fot. medforum
(3)

Pacjenci z podwójną diagnozą testują skuteczność systemów terapeutycznych i zmuszają nas do tworzenia zróżnicowanych i coraz bardziej profesjonalnych ofert terapeutycznych dla pacjentów uzależnionych. Wymuszają oni łączenie w jedną profesję dotychczasowych umiejętności nabytych w modelu leczenia uzależnień i modelu lecznictwa psychiatrycznego.

Artykuł pochodzi z czasopisma Wiadomości Psychiatryczne
Wydawnictwo Urban&Partners Wrocław
 

Norms and standards of treatment of patients with a dual diagnosis

Streszczenie

Pacjenci z podwójną diagnozą testują skuteczność systemów terapeutycznych i zmuszają nas do tworzenia zróżnicowanych i coraz bardziej profesjonalnych ofert terapeutycznych dla pacjentów uzależnionych. Wymuszają oni łączenie w jedną profesję dotychczasowych umiejętności nabytych w modelu leczenia uzależnień i modelu lecznictwa psychiatrycznego. Autor dzieli się swoimi doświadczeniami i przedstawia normy i zasady programu leczniczego dla pacjentów z podwójnymi diagnozami Centrum Leczenia Uzależnień „Familia” w Gliwicach.

Słowa kluczowe: podwójna diagnoza, współwystępowanie

Summary

The patients with a dual diagnosis test the efficiency of therapeutic systems and they force us to create diversified and more professional therapeutic offers for addicted patients. They require a combination into one profession the skills acquired both in the psychiatric and addiction treatment models. In this article the author shared his experience and presented norms and rules of the therapeutic programme for patients with a dual diagnosis of the Centre of Addiction Therapy „Familia” in Gliwice.

Słowa kluczowe: dual diagnosis, comorbidity


Na wstępie chciałem przytoczyć jakąś uznaną definicję „podwójnej diagnozy”, ale nie potrafię się na to zdobyć. Podwójność, a często mnogość rozpoznanych zaburzeń jest bardzo heterogeniczna i definiuje wszelkie warianty uzależnień i zaburzeń psychiatrycznych oraz ich wzajemne kombinacje. Gdy spojrzymy jeszcze na rozpoznanie u pacjenta w wymiarze czasowym oraz na jego zmieniającą się identyfikację co do postrzeganych chorobowych problemów, zdefiniowanie „podwójnej diagnozy” wydaje się sztucznym problemem.
A może to nasza dociekliwość w diagnozowaniu uzależnionych nie pozwala już nazywać pacjenta po prostu narkomanem. Badania Krajowego Instytutu Higieny w USA wskazywały na występowanie zaburzeń psychiatrycznych w okresie 6-miesięcznym u 64,4% leczących się narkomanów.
W codziennej praktyce, drugi, trzeci lub kolejny problem często pozostają nierozpoznane lub rozpoznane niewłaściwie. Coraz częściej jesteśmy przekonani, że w terapii uzależnień nierozpoznane zaburzenie psychiatryczne prowadzi do uznania pacjenta za „niepodatnego na terapię”, „nie posiadającego motywacji”, albo „niegotowego do bycia trzeźwym”.
W Polsce oraz w innych krajach europejskich i w USA pacjenci z podwójnymi diagnozami są leczeni w dwóch systemach: systemie lecznictwa uzależnień, bazującego na modelu powrotu do normalnego życia, oraz w systemie lecznictwa psychiatrycznego, bazującego na modelu poprawy zdrowia psychicznego. W tabeli 3 przedstawiono przykłady porównań tych dwóch modeli.
Ponad 30 lat temu rozeszły się drogi leczenia uzależnionych. Psychiatrzy w poczuciu niepowodzenia w leczeniu uzależnień, chętnie oddali pole odnoszącym sukcesy zwolennikom chorobowego modelu uzależnień, tj. grupom samopomocowym A, AN oraz społecznościom terapeutycznym. Dzisiaj okazuje się, że te dwie drogi trzeba łączyć w jedną, aby leczenie uzależnionych było skuteczniejsze. A skoro istota cierpienia pacjenta nie jest taka prosta, jak byśmy tego chcieli, oferowany mu system leczniczy musi uwzględniać różnorodność ofert, odmiennych na różnych etapach leczenia. Na ciągłej drodze zdrowienia powinny znajdować się programy z systemu lecznictwa psychiatrycznego i programy z systemu leczenia uzależnień, między którymi pacjent może się swobodnie przemieszczać. Warunkiem jednak skuteczności tego modelu jest prowadzenie obu programów przez ten sam zespół terapeutów z dobrym przepływem informacji, a często niezbędne jest, aby pacjent w trakcie pobytu w różnych systemach leczniczych był prowadzony przez tego samego terapeutę.
Podstawową bazą leczniczą dla pacjentów z „podwójną diagnozą” są oddziały psychiatryczne i społeczności terapeutyczne. Problemem jednak jest to, że na tzw. klasycznym oddziale psychiatrycznym pacjent z uzależnieniem narkotycznym jest niechętnie widziany, a z drugiej strony pacjent z zaburzeniami psychiatrycznymi często nie jest w stanie sprostać wymaganiom społeczności terapeutycznej dla narkomanów. Z tych powodów zaczęto tworzyć specjalne programy wyłącznie dla tych pacjentów.
Kompleksowy model leczenia pacjentów z podwójną diagnozą, oferowany przez Centrum Leczenia Uzależnień „Familia” w Gliwicach, pozwala im swobodnie przemieszczać się między ofertami z tych dwóch modeli lub korzystać z dwóch ofert terapeutycznych jednocześnie.
Pobyt pacjenta na oddziale psychiatrycznym często ma charakter diagnostyczny. Zalecamy prowadzenie pacjenta bez leków psychotropowych, do czasu uzyskania pewności, że ustąpiły objawy wynikłe z nadużywania substancji i że obserwowany obraz pacjenta jest wiarygodny.
Potwierdzają się spostrzeżenia psychiatrów amerykańskich, że pacjenci z podwójną diagnozą często posiadają większą umiejętność funkcjonowania w społeczności oddziału psychiatrycznego. Wyglądają na mniej psychotycznych, a ich objawy psychiatryczne szybciej ustępują. Wykazują też wyższe umiejętności społeczne i są bardziej dostosowani w sferze zachowań seksualnych.
Oferowany model leczniczy musi uwzględniać zróżnicowane propozycje lecznicze, w zależności od aktualnej kondycji pacjenta, który np. może znajdować się w stanie ostrych zaburzeń psychiatrycznych czy przewlekłych zaburzeń psychiatrycznych w trakcie leczenia w społeczności terapeutycznej lub może być po zakończonej terapii uzależnienia.
Jest wiele programów, w których leczy się młodzież uzależniona od narkotyków, ale najskuteczniejsze są programy, które obok bogactwa oferty terapeutycznej zapewniają: 1) autorytet; 2) jasne reguły i zasady. Spełnienie tych warunków jest niezbędne przy budowaniu oferty leczniczej dla uzależnionego od środków psychoaktywnych z zaburzeniami psychiatrycznymi. Normy takie obowiązują w społecznościach terapeutycznych, gdzie stosowanie się do reguł i zasad jest możliwe dzięki zapewnieniu autorytetu wypływającego z postaw wszystkich członków tej społeczności, zarówno terapeutów, jak i leczących się.
Przedstawiona poniżej skrócona filozofia społeczności terapeutycznej „Familia” pozwala personelowi i pacjentom odnosić się do niej wielokrotnie w ciągu dnia i spełnia rolę jakby “konstytucji”, do której muszą się odnosić kolejne normy i zasady w tej społeczności.

Filozofia „Familii”

„Jestem tutaj, ponieważ stałem się bezsilny wobec mojego nałogu. Nie mam już innych możliwości ani też innego schronienia dla siebie i przed sobą. Uciekałem i cierpiałem, dopóki nie podzieliłem się swoimi tajemnicami. Tutaj czuję się bezpiecznie. Boję się być poznanym. Wiem jednak, że nigdy nie uzyskam pomocy, gdy nie będę szczery. W tym miejscu mogę zobaczyć siebie jak w zwierciadle. Tutaj, z pomocą przyjaciół, mogę ujrzeć siebie nie jako giganta z moich snów, ani też nie jako karła z moich strachów, ale jako część społeczności wraz z moim w niej udziałem. Zapuszczając korzenie w tym domu mogę wzrastać nie czując się już samotnie, lecz potrzebny dla siebie i innych”.

Czynnikami leczniczymi w społeczności terapeutycznej według poniższej kolejności są:
1. Otrzymywanie informacji zwrotnych od innych
2. Przyzwolenie na wyrażanie silnych uczuć
3. Poczucie przynależności do grupy
4. Udzielanie innym informacji zwrotnych
5. Odkrywanie, że inni mają problemy podobne do moich
6. Otrzymywanie wsparcia od innych
7. Dawanie wsparcia innym
8. Otrzymywanie porad i pomysłów od innych.
Normami dla terapeutów pracujących w społecznościach terapeutycznych są:
a) podejmowanie ryzyka,
b) dyskrecja,
c) otwartość,
d) akceptacja,
e) zwracanie uwagi na właściwe formułowanie informacji zwrotnych, które mają być:
– nieoceniające;
– proponowane;
– udzielane w stosownym czasie;
– osobiste.


Podsumowanie

Pacjenci z podwójną diagnozą testują skuteczność systemów terapeutycznych i zmuszają nas do tworzenia zróżnicowania i coraz bardziej profesjonalnych ofert terapeutycznych. Pacjenci uzależnieni wymuszają na nas łączenie dotychczasowych umiejętności nabytych w modelu leczenia uzależnień i w modelu lecznictwa psychiatrycznego.

Dotychczasowe doświadczenia pozwalają przyjąć pięć podstawowych zasad w leczeniu pacjentów z podwójną diagnozą:
1. Pierwszym krokiem jest ustabilizowanie ostrych objawów psychiatrycznych lub/i ostrych objawów nadużywania substancji uzależniających.
2. Po ustąpieniu ostrych objawów, a przed ustaleniem rozpoznania psychiatrycznego i zaproponowaniem oraz opracowaniem długoterminowego planu leczenia, niezbędne jest obserwowanie pacjenta przez 2–4 tygodnie.
3. Obydwa stany należy leczyć skutecznie, w przeciwnym razie nie dojdzie do poprawy w żadnym z nich.
4. Leczenie powinno być prowadzone przez jednego terapeutę lub w ramach jednego programu. Jeżeli dwoje terapeutów osobno prowadzi leczenie psychiatryczne i leczenie uzależnienia, powinno dochodzić między nimi do częstych rozmów, aby uchronić się przed manipulacjami pacjenta.
5. Nawroty zaburzenia psychiatrycznego lub zaburzenia związanego z uzależnieniem są potencjalnie częstsze niż w przypadku pacjentów z jednym zaburzeniem, ale nie oznaczają one niepowodzenia w leczeniu.
W trakcie leczenia pacjentów z podwójną diagnozą, oprócz przestrzegania powyższych zasad, należy pamiętać, że:
– terapia uzależnień lub samo uczestnictwo np. w AA nie jest skutecznym leczeniem w przypadku pacjentów z podwójną diagnozą;
– na wczesnym etapie terapii, w stosunku do pacjentów z podwójną diagnozą należy być mniej sztywnym i konfrontacyjnym. Nie wolno jednak pozwalać na zażywanie substancji uzależniającej bez końca, jeżeli terapia ma trwać dalej.
– spotkania terapeutyczne powinny odbywać się często, np. 2–3 razy w tygodniu, w warunkach ambulatoryjnych, codziennie lub stacjonarnie, aż do osiągnięcia stabilizacji obu zaburzeń.
– to pacjent ostatecznie musi chcieć się wyleczyć – w przeciwnym razie terapia się nie uda. W procesie terapeutycznym należy jednak poszukiwać zachęt do podjęcia walki z uzależnieniem.
– warto zachęcać pacjentów (ale nie zmuszać) do uczestnictwa w grupach samopomocowych, zwłaszcza w grupach Double Trouble, jeżeli takie są.


PIŚMIENNICTWO

1. Zimberg S.: Dual diagnosis – Plenum Medical Book Company NY and London,
2. Krysta K.: Współistnienie choroby psychicznej i uzależnienia od substancji psychoaktywnej – problemy diagnostyczne i terapeutyczne. Biuletyn Elektroniczny Psychiatrii On Line 2000,
3. May-Majewski A.: Drug Addictions “Familia” Centre in Gliwice – proceedings from the 3rd European Conference on Rehabilitation and Drug Policy, Oslo 1997,


Adres do korespondencji:
Andrzej May-Majewski
Ul. Dębowa 5, 44-100 Gliwice
tel. służb. (032) 270-21-02
(3)
Reklama
Komentarze