Zaloguj
Reklama

Osobowościowe i biologiczne uwarunkowania samokontroli emocjonalności

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1. Ekman P., Friesen W.V.: Constants across cultures in the face and emotion. J.Pers.Soc.Psychol. 1971; 17: 124-9.
    2. Davidson R.J.: Toward a biology of personality and emotion. Ann.NY.Acad.Sci. 2001; 935: 191-207.
    3. Natura emocji. red. R.J. Davidson, GWP, Gdańsk 2000
    4. Le Doux J.: Mózg emocjonalny, Media Rodzina, Poznań 2000
    5. Riskind J.H., Wiliams N.L.: The looming maladaptive style: anxiety, danger and schematic processing. J.Pers.Soc.Psychol. 2000; 79: 837-52.
    6. Riskind J.H.: Looming vulnerability to threat: a cognitive paradigm for anxiety. Behav.Res.Ther. 1997; 35: 685-702.
    7. Vondracek V., Holub F.: Emotion. Zdrav.Prac. 1973; 23: Suppl 3: 92-5.
    8. Wang W, Fu X, Wang Y.: Temporalis exteroceptive suppression in generalized anxiety disorder and major depression. Psychiatry Res. 2000; 96: 149-55

Osobowościowe i biologiczne uwarunkowania samokontroli emocjonalności
Fot. medforum
(5)

Emocje towarzyszą naszemu myśleniu i zachowaniu, wyrażaniu treści. Mogą tez zmieniać w sposób bardzo istotny to, co do nas dociera i to, co przekazujemy.

Emocje w życiu każdego człowieka odgrywają szczególną rolę i pełnią funkcje identyfikatora relacji pomiędzy ludźmi i środowiskiem. Emocje towarzyszą naszemu myśleniu i zachowaniu, wyrażaniu treści. Mogą tez zmieniać w sposób bardzo istotny to, co do nas dociera i to, co przekazujemy. Emocje mają swoje źródło i odzwierciedlenie w naszym neuropsychologicznym wyposażeniu. Podlegają mimo to kontroli.

Personality and biological conditioning of emotionality
Emotions in life of every man play special part and full moon functions of recognizing of report among people and environment. Emotions accompany our thinking and maintenance, expression of content. They can theses change this into very essential way, as to us it reaches and we pass on this, what. Emotions have one's source and reflection in our Neuropsychological equipment. They come under despite this of control.

Osobowościowe i biologiczne uwarunkowania samokontroli emocjonalności

Biologiczne uwarunkowania

Samokontrola jak sama nazwa wskazuje dotyczy sposobu sprawowania kontroli nad sobą. W przypadku emocji samokontrola bywa rozumiana jako sterowanie, kontrolowanie odczuwania.
Zupełnie zrozumiałym jest zjawisko skracania czasu trwania i zmniejszania, łagodzenia intensywności przezywanych emocji, które są dla ludzi przykre, jak na przykład smutek czy lęk, a wydłużanie okresu trwania emocji przyjemnych i zwiększanie ich intensywności. Psychologia zna to zjawisko. Jest ono naturalne i związane jest z mechanizmami obronnymi, szczególnie, jeśli chodzi o emocje negatywne. Za sposób wyrażania i przezywania emocji każdy jest nagradzany lub karcony, zarówno przez samego siebie, chociażby poczuciem winy, wstydu oraz przez społeczeństwo. Dokonuje się indywidualne i społeczne rozliczanie za brak lub małą skuteczność samokontroli emocji.
Zdarza się, że zachowanie emocjonalne wynika z niedostatecznej kontroli uczuć na skutek zaniechania czegoś, co jest dostępne, czego się nie nauczyliśmy, czy też nie podlega w znacznym stopniu kontroli woli i możliwościom człowieka.
Emocje pojawiają się w rozwoju filogenetycznym i ontogenetycznego człowieka bardzo wcześnie. Świadczy to o tym, że odgrywają szczególną rolę w życiu człowieka i pełną funkcję identyfikatora relacji miedzy nim, a środowiskiem oraz podmiotowym otoczeniem.
Arnold Lazarus wspomina o dwóch rodzajach dokonywanej oceny, które decydują o powstaniu emocji i jakości emocji.
Pierwsza płaszczyzna ma charakter procesu determinującego pojawienie się emocji i jaka będzie ich ocena. Podmiot rozpoznaje określone zdarzenie, analizuje pod względem celowości.
Druga płaszczyzna to kwestia pragmatyczności podmiotu. Chodzi tu o ocenę możliwości radzenia sobie z danym zdarzeniem, któremu towarzyszy określony rodzaj emocji.
Emocja to subiektywny stan psychiczny, który powstaje na skutek świadomej czasami nieświadomej oceny zdarzenia, mająca zdecydowanie ważne znaczenie wpływające na interes i cel. Emocje bywają wówczas odczuwane jako przyjemne, kiedy zdarzenie jest zgodne z oczekiwaniami w aspekcie interesu i celu oraz nieprzyjemne, kiedy tej zgodności nie ma.
Emocje uruchamiają program działania dla poszczególnych zdarzeń. Powodują to,ze podmiot albo zbliża się do obiektu emocjonalnego albo oddala. Jest to zjawisko naturalne.
Za Robertem Plutchikiem można wymienić osiem pierwotnych emocji, które z łatwością mogę przechodzić jedne w drugie za wyjątkiem tych, które są przeciwstawne sobie. Do takich emocji należy strach, złość, smutek oraz radość.

Podstawowe emocje wg Roberta Plutchika

Wydaje się, że gdyby tylko taki wachlarz emocjonalny mógłby być reprezentowany w życiu człowieka, to jakie ubogie byłoby nasz życie. Tak w rzeczywistości nie jest. Otóż pozostałe emocje wg Roberta Plutchika są efektem wymieszania, kompilacji podstawowych, ale na ogół
sąsiadujących ze sobą. Życzliwość to efekt wymieszania się radości i akceptacji, trwoga jest efektem kompilacji strachu i zdziwienia.
Kiedy emocje są wg powyższego podziału są bardziej odległe od siebie i na ogół pozostają w konflikcie, chociażby smutek i złość, wyzwala posępność. Kiedy pojawia się konflikt na skutek zlania radości i strachu, to efektem takiej kompilacji jest poczucie winy. Obie te emocje oddzielone są akceptacją, co ma w tym wypadku znaczenie w powstaniu poczucia winy. Faktem jest, że emocje nie tylko są przeżywane, ale zapamiętywane i odtwarzane. Ujawniają się jakby poza kontrola. Ujawnianie się emocji niekiedy staje się dla człowieka czymś niespodziewanym, zaskakującym oraz niepożądanym. Z neuropsychologicznej płaszczyzny spoglądając na emocje możemy stwierdzić, że za emocje odpowiedzialne są dwie struktury mózgowe: układ hipokampa oraz ciało migdałowate.
Dla przypomnienia, układ hipokampa odpowiada za pamięć przebiegu pewnego zdarzenia emocjonalnego, natomiast ciało migdałowate przechowuje ukrytą pamięć emocjonalna, to znaczy te doznania emocjonalne, które w danym momencie zdarzenia się pojawiły. Kiedy nie ma związku pomiędzy zdarzeniem emocjonalnym, a emocjami zapisanymi w ciele migdałowatym, to być może mamy tylko emocje, które się ujawniają, a kiedy są one przykre mówimy o chandrze. Jakie znaczenie w psychoterapii ma to zjawisko chyba nie trzeba podkreślać, kiedy to mamy do czynienia z jakimś przykrym stanem emocjonalnym, którego nie można powiązać ze zdarzeniem.
Kiedy pojawiają się wspomnienia tak zwane błyskowymi (flashiback memory), są one szczególnie żywe i wyraziste, wynikające z powodu zabarwienia emocjonalnego. Ich utrwalaczem jak się okazało jest hormon kory nadnerczy - adrenalina.
Kiedy podano adrenalinę ratownikom katastrofy, okazało się, że nastąpiła w znacznym stopniu redukcja drastycznych wspomnień związanych z traumatycznym faktem.
Istnieje uzasadnione przypuszczenie, że człowiek rodzi się z indywidualnym schematem, stylem zachowań emocjonalnych (R. Davidson), z pewną przewagą, a zarazem gotowością do przeżywania emocji przyjemnych lub nieprzyjemnych. Związane jest to z pewnego rodzaju aktywacji określonych partii centralnego układu nerwowego. Za styl przeżywaniem jednym słowem odpowiedzialnym jest „biologia mózgu”. Przypisuje się półkuli mózgowej prawej związek z przeżywaniem emocji nieprzyjemnych i odwrotnie półkuli lewej emocji przyjemnych. Może też z tego powodu, u małych dzieci, zanim nastąpi proces uczenia się zachowań emocjonalnych i wychowania mamy do czynienia z przewagą nastroju pogodnego lub niespokojnego.

Osobowościowe uwarunkowania

Z badań McCrae wynika, że neurotyczność, ekstrawersja (cyklotymia), introwersja (schizotymia) otwartość, ugodowość oraz sumienność, a szczególnie cztery pierwsze są uwarunkowane genetycznie, są naszym wyposażeniem wrodzonym, natomiast ugodowość i sumienność jest efektem procesu socjalizacji, wychowania i wpływu środowiska. Zatem osobowość człowieka jest uwarunkowana z jednej strony czynnikami biologicznymi (genetycznie), z gotowymi wzorcami zachowań emocjonalnych, sposobem ich przezywania i okazywania. Okazało się, że osoby posiadające wysokie wyniki w neurotyczności łatwiej niż inne doświadczają lęku, smutku, złości, a osoby wyraźnie ekstrawertywne skłaniają się do przeżywania radości, stanów zadowolenia i optymizmu. Otwartość wiąże się z predyspozycją do przeżywania ciekawości, a ugodowość z nasilona łatwością przeżywania wzruszeń i współczucia oraz syntonii. Mamy wiec do czynienia z osobowościowo-tempareamentalna podatnością do doświadczania wybranych emocji.
Naturalnym stanem do którego dąży człowiek jest odczuwanie emocji przyjemnych, ale okazuje się, że część osób sięga do takich sytuacji w których dominują emocje nieprzyjemne.
Istnieje wiele powodów, dla których człowiek sięga po takie sytuacje, które rodzą nieprzyjemne emocje. Między innymi nagłe uczucie przyjemnej ulgi po ustąpieniu źródła nieprzyjemnych emocji, porównanie sytuacji osób przeżywających tragedię stwarza okazję do pełnego przeżycia przyjemnych emocji, traktowanie nieprzyjemnych emocji jako „szczepionki” uodporniającej na przyszłe negatywne zdarzenia, przekonania na temat życia, zakładając w nim równowagę radości i nieszczęścia.
Samokontrola emocji, to świadome lub nawykowe działania człowieka mające na celu zmianę emocji w wybranym przez siebie lub pożądanym zabarwieniu. Zmiany te dotyczą raczej sytuacji wywołujących emocje, może także dochodzić do unikania sytuacji wywołujących te emocje.
Samokontrola może przebiegać na trzech poziomach i koncentrować się na trzech różnych elementach procesu emocjonalnego. Samokontrola może dotyczyć odbioru informacji budzących emocje, procesów intrapsychicznych oraz ekspresji emocji. Odbiór informacji można zmieniać za pomocą koncentracji na innym obiekcie, takim, który nie wywołuje niepożądanych emocji. Szczególnie ważnym, skutecznym sposobem samokontroli może być myślenie o sytuacji, która prowadzi do zmiany jej emocjonalnego charakteru. Reinterpretacja sytuacji pozwala uzyskać inny wgląd, co w efekcie może doprowadzić do całkowicie innych emocji. Bardzo skutecznym sposobem radzenia sobie z emocjami jest ich ekspresja. Riskind uważa, że zgodność przeżywanych emocji z ich ekspresją zwiększa efektywność osoby w radzeniu sobie z e stresem a ekspresja słowna jest jednym ze skutecznych sposobów. Nie bez znaczenia pozostaje tu cały aspekt somatyczny, chociażby oddech, bicie serca oraz tonus mięśni szkieletowych. Możemy napinać mięsnie dłoni, kręgosłupa możemy tez spokojnie i równomiernie oddychać, ale także rozluźniać mięśnie.
Przy odpowiednim treningu można osiągnąć zadawalające efekty. Samokontrola emocjonalna przynosi zdecydowane korzyści. Pozwala na unikanie nieprzyjemnych emocji, które w konsekwencji mogą doprowadzać do powstania wielu chorób, które mają charakter psychosomatyczny.

------------------
Autor: Andrzej Lipczyński, dr n. hum. spec. psycholog kliniczny, wykładowca Instytutu Psychologii UMCS w Lublinie, Instytutu Stosunków Międzynarodowych WSzD w Chełmie,

 

 

 

(5)
Reklama
Komentarze