Zaloguj
Reklama

Psychiatria z perspektywy X-muzy

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:


Psychiatria z perspektywy X-muzy
Fot. ojoimages
(4)

Problematyka chorób psychicznych była i nadal pozostaje tematem często poruszanym w obrazach filmowych. Autorzy próbują odpowiedzieć na pytanie: Jak twórcy kina światowego odbierali choroby psychiczne oraz ludzi związanych z tym środowiskiem?

Problematyka chorób psychicznych była i nadal pozostaje tematem często poruszanym w obrazach filmowych. Przez pokolenia zmieniał się wszakże stosunek filmowców do tego tematu. W artykule tym autorzy próbują odpowiedzieć na pytanie: Jak twórcy kina światowego odbierali choroby psychiczne oraz ludzi związanych z tym środowiskiem?

Od redakcji
Naszym założeniem jest aby artykuł ten był dynamiczny. Chcemy aby był stale rozbudowywany o nowe pozycje wraz z komentarzami.
Zapraszamy do nadysłania tytułów filmów wraz z opisami.

SCHIZOFRENIA

Film Ingmara Bergmana „Through a Glass, Darkly” (1961) przedstawia młodą dziewczynę cierpiącą na schizofrenię. Choroba staje się inspiracja artystyczną dla jej ojca - pisarza. Dzieło prezentuje dobry wgląd w rozwój schorzenia. Jednak ponura atmosfera całego filmu, czarno-biała sceneria nie nastraja optymistycznie, mimo, że dziewczyna rozpoczyna leczenie.
W 1971r. Ken Loach w filmie „Family Life” przedstawia rodzinę odpowiedzialną za załamanie wrażliwej, młodej dziewczyny. Ten pełen realizmu obraz, zrobiony niemalże w dokumentalnym stylu, stał się podstawą sztuki „In Two Minds” wzbudzając wraz z ukazaniem się wiele kontrowersji ze względu na „potępienie” rodziny.
Na podstawie książki Hannah Green powstał w 1977r. jeden z najbardziej realistycznych opisów schizofrenii. Anthony Page w „I Never Promised You a Rose Garden” w mistrzowski sposób przedstawił portrety 16-letniej dziewczyny zmagającej się w walce o odróżnienie fantazji od realizmu. Lekarza, który stara się dotrzeć do jej świata, a także kobiet - „mieszkanek” przytułku dla obłąkanych. Można w nim znaleźć także odpowiedź na pytanie: „Jakie życie czeka ludzi obarczonych piętnem pobytu w szpitalu psychiatrycznym?” Niestety, i w tym przypadku nie ma pozytywnego finału.
Omamy wzrokowe dotykają pięknej Carol (w tej roli – Catherine Denueve), bohaterki filmu Romana Polańskiego „Repulsion” (1964).

CHOROBY AFEKTYWNE

Można przypuszczać, że znakomity malarz Vincent Van Gogh miewał epizody depresji, choć trudno jest postawić retrospektywnie diagnozę. Według niektórych autorów chorował na chorobę afektywną dwubiegunową oraz dodatkowo porfirię. Profesor Felix Post uważał, że malarz cierpiał z powodu zespołu abstynencyjnego oraz potwierdzał obecność zaburzeń afektywnych.
Do najbardziej udanych prób sportretowania życia artysty można zaliczyć: „Van Gogh” (Pialat, 1992) i „Vincent (The Life and Death of Van Gogh” (Cox, 1989).

ZABURZENIA NA PODŁOŻU ORGANICZNYM

Film Hytnera „The Madness of King George”(1994) przedstawia pogrążającego się w psychozę na podłożu organicznym Króla Jerzego, cierpiącego z powodu ostrej, przerywanej porfirii.
Książka Olivera Sacksa stała się inspiracją do filmu Penny Wiliama „The Awakenings” (1990). Następstwo szalejącej w latach 20-tych grypy, letargiczne zapalenie mózgu jest powodem przewlekłego otępienia, z którego próbuje znaleźć wyjście, nie poddający się ogólnej obojętności młody lekarz (niepowtarzalna kreacja Robina Williamsa). Sukces terapeutyczny – „przebudzenie” pacjentów, choć krótkotrwały, uzmysławia, że ludzie nie utrzymujący kontaktu z otoczeniem też czują, nie są bezdusznymi istotami.
Robin Williams jest chętnie obsadzany nie tylko w rolach wspaniałych lekarzy, psychoterapeutów („Good Will Hunting”), gra też mniej korzystne role („Patch Adams”).
Warto też wspomnieć o filmie „Regarding Henry” (Mike Nichols, 1991), w którym Harrison Ford gra prawnika cierpiącego na zespół amnestyczny, odbudowującego swoje prywatne i zawodowe życie.

SYSTEM PSYCHIATRYCZNY

Do klasyki kina należy zaliczyć dzieło Milosza Formana „One Flew over the Cuckoo’s Nest”, w którym szpital psychiatryczny poddany jest ostrej krytyce między innymi za tłumienie ducha wolności i kreatywności.

Podobna krytykę można odczytać w filmie „Instynkt” (John Turtletaub, 1999), gdzie pacjent oddziału psychiatrycznego, z zawodu antropolog badający życie goryli, pod wpływem pobytu w szpitalu odczuwa coraz większą niechęć do ludzi, a jednocześnie rosnącą fascynację i więź z obserwowanymi małpami.

ZABURZENIA OSOBOWOŚCI

Temat ten nie jest zbyt często poruszany przez producentów filmowych, wybierają oni raczej niewielkiego stopnia zaburzenia, osobowości większości bohaterów filmów akcji skłaniają nas do doszukiwania się patologii. Choćby James Bond - z taką samą łatwością zabijający, co nawiązujący szybko przemijające kontakty z kobietami.
Nie należy jednak zapominać o takich dziełach jak „As Good as it Get” (James L. Brooks, 1997) przedstawiające obraz osobowości anankastycznej, czy „Girl, Interrupted” (James Mangold, 2000). Zatrzymajmy się na chwilę przy drugiej pozycji. Główna bohaterka, po wcześniejszym epizodzie depresji i próbie samobójczej poddana zostaje przymusowej hospitalizacji i leczeniu, podczas której nawiązuje przyjaźń z dziewczyną o podobnych losach co staje się inspiracją do poczynienia pierwszych kroków w kierunku pisania. Po opuszczeniu szpitala publikuje ona swoje przeżycia, doświadczenia, które zyskują uznanie. Mimo, że film zrealizowano w 2000 roku, opis systemu lecznictwa zamkniętego nie różni się od tego zawartego w „One Flew over the Cuckoo’s Nest”, czy w „Twelve Monkeys” (Terry Gilliam).

TRUDNOŚCI W NAUCE

„Rain Man” (1988) porusza problem autyzmu. Zwraca uwagę na nadzwyczajne zdolności, jakie mogą wykazywać osoby żyjące we własnym świecie. Udana próba spojrzenia na chorych psychicznie z innej perspektywy, z doskonałą, oskarową obsadą aktorską (Dustin Hoffman, Tom Cruise).

ZABURZENIA NERWICOWE

Pracownik poczty po rozwodzie, próbujący układać sobie życie z nową kobietą to bohater filmu „PTSD or not PTSD”. Ten pozorny tylko spokój przerywają nawracające koszmary nocne, obrazy z wojny w Wietnamie, gdzie jego oddział został rozbity a on ranny oraz nieustające wspomnienia zmarłego syna. Klasyczny przykład stresu pourazowego.

PSYCHIATRIA DZIECIĘCA

Ciekawym problemem, z którym próbowali uporać się twórcy kina są dzieci, ich specyficzna psychika, a ewentualne zaburzenia. W 1999r. M.Night Shyamalan w filmie „Sixth Sense” w ciekawy sposób przedstawił małego chłopca z omamami wzrokowymi – widzi on ducha człowieka, który oczekuje od niego pomocy. Bardzo zaskakujące zakończenie, które zmusza nas do przeanalizowania filmu od początku nie zmienia jednak głównego przesłania, podkreślenia korzyści płynących z terapeutycznego pokrewieństwa z pacjentem- dzieckiem.
Znacznie mniej korzystnych recenzji uzyskał film Sofii Copola „Virgin Suicides” (1999). Trudno dociekać co bardziej zraziło krytyków? Czy nieprzyjemny temat (samobójstwo pięciu młodych dziewcząt należących do sekty), czy też sposób jego przedstawienia? Wyraźnym jednak pozostaje fakt, że działania samobójcze ukazano jako przebrzmiałe już niestety wołanie o pomoc.

OBRAZY PACJENTÓW, LEKARZY

Specyficzne przedstawienie w filmie „Me, Myself and Irene”(2000) policjanta ze schizofrenią spotkało się z ostra krytyką wielu organizacji międzynarodowych związanych z psychiatrią.
Krytyka nie ominęła też lekarzy. „When the Roll By” (1991), „Silence of the Lambs” (1991), „Manhunter” (1989), „Hanibal” (2001) czy „Face to face” (Ingmar Bergman, 1975) to tylko niektóre z dzieł kinowych.
Problem psychiatrów, psychoterapeutów był potraktowany wielopłaszczyznowo. Nieraz jako osoby „bez twarzy”, w ciszy przysłuchujący się zwierzeniom głównych bohaterów („Bananas”, 1971), czasem zajmujący miejsce głównych bohaterów („Carefree”, 1938 – lekarz prowadzący psychoterapię w tańcu ). W ciekawy sposób podchodzą do tematu twórcy „Eyes Wide Shut”, czy wspomnianego wcześniej „Silent of the Lambs”, gdzie ucieleśnienie zła z bystrością Sherloka Holmesa stawia trafne diagnozy. Z jednej strony Hanibal przeraża nas, z drugiej pociąga. To ciekawe i gwarantujące oglądalność zestawienie.
Częstym tematem były też związki uczuciowe rozwijające się między psychoterapeutą, a pacjentką („What’s New Pussycat”, 1965) oraz odwrotne sytuacje (częstsze! - „Mr.Jones”, 1993; „Spellbound”, 1945; „Private Worlds”, 1935; „Last Embrace”, 1979).
Miedzy 1957, a 1963 rokiem powstało ponad 70 produkcji filmowych przedstawiających idealny obraz lekarza („Psycho”, 1960; „Splendor in the Grass”, 1961; „Freud”, 1962; „Captain Newman,M.D.”, 1963; „Fear Strikes Out”, 1957).

Jak widać światowe kino nieraz próbowało dokonać oceny tematu, który zawsze wzbudzał wiele emocji, czy przez fakt, że choroby psychiczne zawsze były i są otoczone zmową milczenia, czy też ze względu na zawiłość i niemożność zgłębienia ludzkiej psychiki. Trudno odpowiedzieć na to pytanie, jak również określić jednoznacznie stanowisko twórców filmowych, temat pozostaje otwarty w oczekiwaniu na kolejne dzieła.


Artykuł został opracowany na podstawie:
1. Green B.: Psychiatry in the Cinema. Psychiatry Online, December 2001
http://www.priory.com/psych/psycinema.htm
2. Gabbard G.O.: The Cinematic Psychiatrist. Psychiatric Times 1999 Vol. XVI Issue 7
http://www.neurotimes.com/pt/p990714.html

(4)
Reklama
Komentarze