Zaloguj
Reklama

Samobójstwo – wybór czy konieczność

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:


Samobójstwo – wybór czy konieczność
Fot. medforum
(1)

Liczba samobójstw w krajach wysokorozwiniętych stale wzrasta, obniża się natomiast wiek samobójców. U podłoża zamachów samobójczych młodzieży leży najczęściej tzw. zespół braku autorytetu, powstający na skutek niemożności uznania autorytetu osób najbliższych.

Liczba samobójstw w krajach wysokorozwiniętych stale wzrasta, obniża się natomiast wiek samobójców. U podłoża zamachów samobójczych młodzieży leży najczęściej tzw. zespół braku autorytetu, powstający na skutek niemożności uznania autorytetu osób najbliższych. Typowy samobójca to mężczyzna 45 letni, mieszkaniec wsi lub małego miasteczka, pracujący fizycznie lub bezrobotny, od niedawna owdowiały lub rozwiedziony.

Istota czynu samobójczego

U człowieka, oprócz potrzeby życia, pojawia się potrzeba jakości życia. Śmierć jest spostrzegana jako forma niebytu społecznego i psychicznego, uwolnienie się od podejmowania decyzji i życia w dany sposób. Samobójstwo jest finalnym elementem ciągu zaburzeń równowagi układu psychicznego i środowiskowego, jest konsekwencją „historii życia”. Samobójstwo jest wskaźnikiem społecznego nieprzystosowania, zachwiania więzi emocjonalnych. Jest nie tylko ostatecznym czynem prowadzącym do śmierci, ale całym ciągiem myśli i czynów prowadzących do samozniszczenia. Samobójstwo jest środkiem do osiągnięcia jakiegoś celu. Śmierć jest jego ewentualnym skutkiem, a nie nieuchronnym i stanowczym zamiarem. Nieudane zamachy na własne życie są manifestacją i prowokacją otoczenia do zwrócenia uwagi.

Podejmowanie decyzji o samobójstwie i jej skutki

Psychosocjalny proces związany z próba samobójczą obejmuje kilka miesięcy przed nią i kilka miesięcy po niej. Syndrom presuicydalny charakteryzuje się:

  • zawężeniem osobistych możliwości i poczuciem zagrożenia
  • zawężeniem emocjonalnym, postrzeganiem rzeczywistości jako negatywnej i zagrażającej
  • zawężeniem stosunków międzyludzkich, poczuciem osamotnienia i niezrozumienia
  • zawężeniem świata wartości, brakiem wartości i celów
Fazy kształtowania się decyzji o samobójstwie można ująć następująco: myślenie samobójcze –> faza prodromalna –> tendencje samobójcze (planowanie) –> akt samobójczy

Myśli samobójcze są fantazjami na temat własnej śmierci i skutków, jakie wywoła. Wiążą się zwykle z wyraźnym obniżeniem nastroju i spłyceniem relacji z innymi ludźmi, albo całkowitą izolacją społeczną. Faza prodromalna charakteryzuje się: zaburzeniami snu, niepokojem, dolegliwościami psychosomatycznymi, buntowniczością, piciem alkoholu, pogorszeniem sprawności intelektualnej. Planowanie czynu samobójczego związane jest z konkretyzacją wcześniejszych fantazji – organizowaniem rekwizytów, odpowiedniego czasu i miejsca, dokańczaniem niektórych spraw. W zachowaniu może wtedy paradoksalnie przejawiać się spokój, rozprężenie, wzrost energii, co jest dla otoczenia mylącym sygnałem o pokonaniu przez osobę wewnętrznych trudności. Sam akt samobójczy doprowadza do jednej z czterech możliwych sytuacji:
  • osoba chce umrzeć i umiera
  • chce umrzeć, ale pozostaje przy życiu
  • nie chce umrzeć, ale umiera
  • nie chce umrzeć i pozostaje przy życiu

Samobójstwa - dane statystyczne

W ciągu ostatniego stulecia nastąpił drastyczny wzrost liczby samobójstw, najbardziej w takich krajach jak: Litwa, Rosja, Estonia, Łotwa, Węgry, Słowenia, Finlandia. Polska plasuje wśród państw o średnim wzroście. Zauważalna jest u nas tendencja spadku liczby samobójstw w miastach, a wzrost na wsiach. Ponadto zbadano, że protestanci odbierają sobie życie częściej niż katolicy, natomiast najrzadziej robią to Żydzi. Dzieje się tak prawdopodobnie dlatego, że takie zjawiska jak holokaust podnoszą wartość życia. Społecznym czynnikiem zagrożenia dla samobójstw są okresy przemian gospodarczych i politycznych. W Polsce taki wzrost odnotowano podczas powojennej transformacji systemowej oraz w okresie „Solidarności” i reform Balcerowicza, które spowodowały u wielu osób swoisty szok i nieumiejętność przystosowania się do warunków gospodarki rynkowej. Istotnym czynnikiem suicidogennym jest również bezrobocie, a nawet sam lęk przed utratą pracy.
 
Zwłaszcza u kobiet, aktywność zawodowa jest czynnikiem zmniejszającym liczbę samobójstw. Również posiadanie i wychowywanie dzieci hamuje zachowania autodestrukcyjne, jest to jednak specyficzne dla Polski. W innych krajach zjawisko to występuje w mniejszym stopniu. Istotnym czynnikiem sprzyjającym autoagresji jest natomiast nagła zmiana stanu cywilnego, głównie utrata małżonka. Według WHO, stosunek samobójstw dokonanych do prób samobójczych wynosi 1:15.

Czynniki ryzyka samobójstwa w rodzinie, wojsku i więzieniu

U podstaw każdej decyzji o samobójstwie leży przede wszystkim indywidualna, subiektywna interpretacja własnej sytuacji życiowej. Fakt, że ocena tej sytuacji jest maksymalnie negatywna i nieodwracalna, wynika zarówno z czynników osobowych, jak i uwarunkowań sytuacyjnych. Do czynnikóww ryzyka tkwiących w rodzinie należą:
  • tradycja suicydalna w historii rodziny
  • tendencja do wycofywania się, izolacji, zrywania związków w rodzinie
  • atmosfera pełna zarzutów i krytyki
  • występowanie traumatycznych sytuacji w rodzinie
Samobójstwa w wojsku związane są z: tradycją, że honor żołnierza jest wartością nadrzędną (nawet nad jego życiem), izolacją środowiskową, trudnymi warunkami bytowymi, koniecznością podporządkowania się, stresem, poczuciem lęku, deprywacji, upokorzenia. Według statystyk, częściej zabijają się żołnierze służby zasadniczej, niż zawodowej.
 
Samobójstwa w więzieniu mają formę protestu przeciw systemowi karnemu, warunkom bytowym, relacjom interpersonalnym. Są również wskaźnikiem dysfunkcjonalności instytucji penitencjarnych.
 
Zachowania autoagresywne często podnoszą prestiż wśród więźniów. Więźniowie dokonujący aktów autoagresji to najczęściej sprawcy najcięższych przestępstw. Badania pokazują, że częściej zabijają się tymczasowo aresztowani niż skazani, prawdopodobnie ze względu na silny stres spowodowany niepewnością co do swoich dalszych losów.

Rozmowa z człowiekiem, który chce się zabić

Konfrontacja z tendencjami i myślami samobójczymi drugiej osoby należy do najtrudniejszych sytuacji interpersonalnych i życiowych w ogóle. Obok lęku wyzwala jednocześnie poczucie odpowiedzialności. Chociaż zasięg wpływu i możliwości zapobieżenia śmierci samobójczej jest oczywiście ograniczony, warto znać podstawowe zasady pomocne w takim kontakcie. Do najistotniejszych należy odpowiedni klimat rozmowy, dający poczucie bezpieczeństwa, intymności, zrozumienia, braku pośpiechu.
 
Wskazówki w czasie rozmowy z potencjalnym samobójcą
  • wysłuchanie co osoba ma do powiedzenia, dlaczego chce się zabić i jak chce to zrobić
  • rozmowa raczej na temat jej argumentów za odebraniem sobie życia, niż na temat samej decyzji
  • rozszerzanie kontekstu planowanego czynu o skutki dla rodziny, środowiska zawodowego, społeczności lokalnej
  • pytanie o potrzeby, których niezaspokojenie leży u podstaw decyzji o samobójstwie
  • pokazywanie i uzasadnianie perspektywy osiągania celów różnymi drogami
  • poszukiwanie w historii życia osoby takich sytuacji, w których poradziła sobie z kryzysem
  • podkreślanie wagi jej życiowych osiągnięć i posiadanych zasobów
  • próba negocjowania okresów odroczenia czynu, np. do czasu kolejnego spotkania

Ponadto, w miarę możliwości:

  • zabezpieczenie fizycznie i farmakologicznie,
  • organizowanie opieki i sieci wsparcia,
  • zapewnienie psychoterapii.

Literatura:
  1. Hołyst B.: Samobójstwo – przypadek czy konieczność.PWN Warszawa 1983
  2. Jarosz M.: Samoniszczenie, samobójstwo, alkoholizm. PWN, Warszawa 1980.
  3. Popielarska A.: Psychiatria wieku rozwojowego. PZWL Wydawnictwo, Warszawa 2000
  4. Badura – Madej G.: Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego 1996
(1)
Reklama
Komentarze