Zaloguj
Reklama

Schorzenia endokrynne a objawy i zaburzenia psychiczne

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • "Psychiatria. Podstawy psychiatrii. Tom 1" - Red. Rybakowski, Pużyński, Wciórka. Wyd. II. Wrocław 2010. Wyd. Elsevier
    "Zespół psychoendokrynny w wybranych endokrynopatiach" A. Baranowska-Bik, W. Zgliczyński, Postępy Nauk Medycznych, t. XXVII, nr 12, 2014

Kategorie ICD:


Schorzenia endokrynne a objawy i zaburzenia psychiczne
Fot. panthermedia
(4)

Prawidłowa gospodarka hormonalna jest konieczna do utrzymywania „dynamicznej stabilności” organizmu, a tylko wtedy czujemy, że jesteśmy zdrowi. W organizmie człowieka wiele narządów odpowiada za wydzielanie hormonów, a wszystkie są podporządkowane nadrzędnej parze gruczołów, czyli przysadce mózgowej i podwzgórzu, które zlokalizowane są w ośrodkowym układzie nerwowym. Nieprawidłowa praca narządów takich jak tarczyca, nadnercza prowadzi do różnorakich schorzeń endokrynnych, a te pośród objawów somatycznych, mogą dawać o sobie znać także w postaci zaburzeń psychicznych

Reklama

„Psychiatria endokrynologiczna”

Powiązanie układu endokrynnego z zaburzeniami psychicznymi nie jest tematem nowym. Już w początkach XXw. powstała „psychiatria endokrynologiczna” mająca obejmować badania nad powiązaniami pomiędzy osobowością a szeroko rozumianą gospodarką hormonalną (choć nie znano jeszcze wtedy poszczególnych hormonów, a tylko wysnuwano hipotezę o istnieniu takowych). Dopiero w latach 50. XXw. szwajcarski psychiatra Manfred Bleuler badając pacjentów z zaburzeniami endokrynologicznymi (akromegalią, chorobą Cushinga, chorobą Addisona, chorobą Gravesa) zauważył charakterystyczne objawy psychiczne, które określił nazwą „zespół psychoendokrynny”. Na podstawie obserwacji klinicznych (bowiem dokładny biologiczny mechanizm nie został w pełni potwierdzony) wyróżniona została triada objawów zwykle towarzysząca zaburzeniom układu dokrewnego. Są to:
1.    Zaburzenia nastroju (objawy depresyjne, maniakalne)
2.    Zaburzenia napędu psychomotorycznego (apatia, ospałość, pobudzenie)
3.    Zaburzenia popędów (łaknienia, pragnienia, snu, popędu płciowego)
Zdecydowanie przeważają zaburzenia nastroju. Odsetek pacjentów, którzy oprócz choroby podstawowej skarżą się także na objawy depresyjne, sięga aż 60%! W niektórych przypadkach podłoże choroby endokrynologicznej jest także bezpośrednim sprawcą zaburzeń psychicznych – przykładem takiego poszerzonego oddziaływania może być proces autoimmunologiczny.

Żadne ze schorzeń układu endokrynnego nie ma swojego ściśle określonego obrazu psychopatologicznego. W niektórych z nich można jednak wyróżnić pewne charakterystyczne zespoły objawów

Glikokortykoidy a ośrodkowy układ nerwowy

Podstawową funkcją kortyzolu, w warunkach fizjologicznych jest, poza zachowaniem homeostazy i prawidłowej pracy różnych narządów, przystosowanie organizmu do stresu – zarówno psychicznego jak i fizycznego (choroba, natężony wysiłek fizyczny, nasilone emocje, konieczność pracy na wysokich obrotach). Krótkotrwały stres i związany z nim wyrzut kortyzolu jest zjawiskiem korzystnym i motywującym organizm do działania. Jednak w przypadku przewlekłej hiperkortyzolemii (nadmiaru kortyzolu) dochodzi do zaburzeń funkcjonowanie osi hormonalnej podwzgórze – przysadka – nadnercza, co dodatkowo utrudnia właściwą regulację poziomu tego hormonu we krwi. W dalszym czasie może dochodzić do zmian w ośrodkowym układzie nerwowym – głównie w obszarze układu limbicznego, którego funkcją jest również regulacja emocjalna. Dlatego w przypadku zespołu Cushinga (czyli gruczolaka nadnerczy produkującego kortyzol niezależnie od hormonu ACTH), czy przewlekłego przyjmowania leków steroidowych (np. w chorobach autoimmunologicznych) tak często u pacjentów obserwuje się objawy chwiejność afektywną, drażliwość, nadwrażliwość na bodźce zewnętrzne, lęk, czy obniżenie popędu seksualnego. Najczęściej jednak występują objawy depresyjne, których duże nasilenie często pozwala na rozpoznanie MDD (Maior Depressive Disorder) – obniżony nastrój, utrata dotychczasowych zainteresowań, chroniczne zmęczenie. Ważne, aby u takiego pacjenta, przed włączeniem leczenia przeciwdepresyjnego wykluczyć schorzenia endokrynologiczne, gdyż w przeciwnym razie ryzyko niepowodzenia terapii jest bardzo wysokie.

Również niedoczynność kory nadnerczy i zbyt niski poziom kortyzolu w organizmie może przejawiać się objawami psychicznymi. Apatia, przewlekłe przygnębienie, epizody depresyjne, obniżenie libido czy osłabienie to tylko niektóre objawy zgłaszane przez pacjentów, u których wcześniej wykryto niedobory kortyzolu. Terapia substytucyjna, polegająca na dostarczeniu organizmowi odpowiednich ilości kortyzolu egzogennie, pomaga na szczęście w opanowaniu powyższych objawów.

Choroby tarczycy

U chorych z nadczynnością tarczycy, u których wykrywamy stale podwyższone stężenie hormonów, wśród objawów psychicznych zdecydowanie dominuje lęk. Ma charakter napadowy albo uogólniony (wolnopłynący). Lęk jest efektem stale podwyższonej aktywacji układu współczulnego, która ma miejsce w nadczynności tarczycy. Dodatkowo trudności z kontrolowaniem potliwości, temperatury ciała, masy ciała, emocji wpływają negatywnie na funkcjonowanie społeczne i rodzinne.

Z kolei niedoczynność tarczycy i związany z nią niedobór hormonów objawia się najczęściej poprzez różnie nasilone epizody depresyjne. Chorzy często skarżą się na obniżenie nastroju, apatię, zaburzenia koncentracji, pamięci, obniżenie napędu psychoruchowego oraz obniżenie libido. Podobnie jak w przypadku schorzeń nadnerczy, odpowiednia substytucja hormonów tarczycy zwykle przynosi ustąpienie objawów.

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia, czyli nadmierne wytwarzanie prolaktyny, pojawia się najczęściej w przypadku gruczolaka przysadki (Prolactinoma), ale także niestety może być to objaw niepożądany leczenia neuroleptykami (zarówno starszej jak i nowszej generacji). Objawy psychiczne, wynikające z podwyższonego stężenia prolaktyny, to przede wszystkim objawy depresji i lęku. Nie należy pomijać także częstego objawu hiperprolaktynemii jakim jest obniżenie libido i związane z tym obniżenie poczucia własnej wartości, poczucie winy, obniżenie nastroju. 

Ujawnienie predyspozycji?

U każdego pacjenta endokrynologicznego, u którego rozpoznajemy zaburzenia psychiczne, należnym jest zadanie pytania, co było pierwsze? Często bowiem jest tak, że choroba endokrynologiczna jedynie ujawnia drzemiącą w pacjencie predyspozycję do zaburzeń psychicznych i np. depresja objawiłaby się tak, czy inaczej, tylko w późniejszym okresie życia. 

Organiczne zaburzenie psychiczne

Jeżeli choroba endokrynologiczna jest jedyną przyczyną obserwowanego zaburzenia psychicznego, należy rozpoznać u pacjenta zaburzenie organiczne (czyli wtórne). Czyli pacjent normalnie funkcjonujący w społeczeństwie, w rodzinie zaburzenia psychiczne nie występowały, prowadzi względnie spokojne życie, a w pewnym momencie lekarz rozpoznaje u niego chorobę Cushinga. W takiej sytuacji prawidłowe leczenie hormonalne pozwoli na ustąpienie objawów psychicznych. Jeżeli jednak choroba „uwalnia” predyspozycję genetyczną do zaburzenia psychicznego to do leczenia hormonalnego należy dołączyć np. leczenie przeciwdepresyjne w celu potencjalizacji terapii.

Podsumowanie

Współistnienie chorób układu endokrynnego i nieprawidłowości psychicznych w sposób znaczący pogarsza jakość życia chorych. Zatem diagnostyka w kierunku chorób układu dokrewnego u chorych zgłaszających się do psychiatry może pozwolić na postawienie pełnego rozpoznania i zastosowanie skutecznego leczenia. Ważne, aby zarówno endokrynolodzy jak i psychiatrzy zdawali sobie sprawę z powiązań, jakie łączą dziedziny medycyny, w których są specjalistami.
 

Reklama
(4)
Komentarze