Zaloguj
Reklama

Stan badań nad spostrzeganiem społecznym osób z zaburzeniami psychicznymi: Cz.1 Badania zagraniczne

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. med. Józef Kocur

Kategorie ICD:


Stan badań nad spostrzeganiem społecznym osób z zaburzeniami psychicznymi: Cz.1 Badania zagraniczne
Fot. ojoimages
(5)

Rzetelnej i naukowej weryfikacji poglądów i opinii w kwestii postaw wobec chorych psychicznie i ich obrazu w świadomości społecznej dostarczyć mogą tylko metodologicznie poprawne badania empiryczne...

Cz.1 Badania zagraniczne

Rzetelnej i naukowej weryfikacji poglądów i opinii w kwestii postaw wobec chorych psychicznie i ich obrazu w świadomości społecznej dostarczyć mogą tylko metodologicznie poprawne badania empiryczne. Przeprowadzanie ich rozpoczęto w latach czterdziestych, najpierw w Stanach Zjednoczonych, a następnie w innych krajach. Ramsey i Seipp (1948), autorzy jednego z pierwszych sondaży opinii społecznej z 1947 roku, zadali respondentom kilka pytań na temat etiologii i leczenia zaburzeń psychicznych. Większość uważa, iż przyczyną chorób psychicznych są emocjonalne trudności; choroba nie jest karą za grzechy, jest po części dziedziczona, a zaburzenia takie można i należy leczyć. Respondenci z wyższym poziomem edukacji postrzegają bardziej racjonalnie przyczyny chorób psychicznych, w mniejszym stopniu odnoszą je do złych warunków materialnych, mniej wierzą w szkodliwe skutki kontaktu z osobą chorą i są mniej pesymistycznie nastawieni co do jej szans na wyzdrowienie.

Ciekawe badania przeprowadziła w latach pięćdziesiątych Star (1955, za: Brodniak, 1999, 2000). Za pomocą portretów osób z opisem ich zachowań odpowiadających kilku jednostkom chorobowym w psychiatrii, zbadała zakres spostrzegania określonego zachowania przez laików jako choroby psychicznej. W tym okresie w świadomości społecznej rozpoznanie i etykietowanie danego zachowania jako przejawu zaburzenia psychicznego odnoszone było tylko do ekstremalnie zaburzonych rodzajów zachowań (większość respondentów bardzo rzadko oceniała dane zachowanie jako przejaw choroby).

W latach pięćdziesiątych sondaże nad postawami społeczeństwa prowadził także Nunally (1961, za: Brodniak, 1999, 2000). Uzyskane wyniki były bardzo pesymistyczne, ponieważ osoby chore psychicznie postrzegane były jako niebezpieczne, brudne, nieprzewidywalne w zachowaniach i mało wartościowe, a stosunek do nich nacechowany był lękiem, nieufnością i niechęcią. Postawy te wyjaśniał autor brakiem informacji i ignorancją w zakresie tych problemów. Nie stwierdzono wpływu płci, wieku czy wykształcenia na udzielane odpowiedzi, choć osoby młodsze, lepiej wykształcone miały nieco mniej krańcowe postawy.

W 1956 roku Whatley (1958/1959, za: Brodniak, 1999, 2000) zastosował w badaniu przeprowadzonym na reprezentatywnej próbie mieszkańców Luizjany narzędzie zaadoptowane ze Skali Bogardusa (1933, za: Brodniak, 1999, 2000) do pomiaru stopnia akceptacji na zakres kontaktów z osobą po leczeniu psychiatrycznym. 80% badanych nie zgodziło się ze stwierdzeniem: „Najlepiej nie zadawać się z ludźmi, którzy leczyli się w szpitalu psychiatrycznym”, lecz jedynie 15% zatrudniłoby do dziecka opiekunkę po leczeniu psychiatrycznym, a przeciw małżeństwu z taką osobą nic nie miałoby 36%. W badaniu respondentów wystąpiła nieścisłość w stosowaniu zamiennie określeń „leczyła się u psychiatry” i „leczyła się w szpitalu psychiatrycznym” (drugie z nich sugeruje poważny stan chorobowy w przeciwieństwie do pierwszego), co mogło wpłynąć na stosunkowo duży odsetek akceptacji małżeństwa z taką osobą.

Przeprowadzone dziesięć lat później badania Philipsa (1966, za: Brodniak, 1999, 2000) potwierdziły, iż fakt pobytu w szpitalu psychiatrycznym negatywnie wpływa na percepcję osoby w ten sposób leczonej. W stosunku do ludzi bez historii psychiatrycznej ponad 98% respondentów pozwoliłoby na małżeństwo z ich córkami, wynajęłoby im pokój, razem by pracowało, chodziło do tego samego klubu i akceptowało jako sąsiadów. Jeśli jednak chodzi o osobę ze zdiagnozowanym zaburzeniem psychicznym, tylko 17% badanych dopuszcza możliwość, by ktoś taki był ich zięciem, a mniej niż połowa zgodziłaby się na wynajęcie mu pokoju.

Od początku lat sześćdziesiątych zaczęto notować pozytywne zmiany w społecznym spostrzeganiu osób z zaburzeniami psychicznymi. Crocetti i Lemkau (1962, 1963, za: Brodniak, 1999, 2000; 1965) na podstawie badań przeprowadzonych w Baltimore stwierdzają duży zakres poinformowania badanych na temat zagadnień psychiatrycznych i bardziej tolerancyjne postawy wobec chorych.
W nowszych sondażach na próbach ogólnokrajowych w USA (Thompson, 1994, za: Brodniak, 1999, 2000) 84% respondentów sądziło, że większość ludzi z problemami psychicznymi może normalnie funkcjonować, jeśli się leczą, a 71% wierzyło w uleczalność chorób psychicznych. Dominować zaczynają wśród badaczy opinie, że mimo utrzymywania się negatywnych stereotypów pacjenta (lub byłego pacjenta) psychiatrycznego i jego odrzucenia, to jednak postawy wobec chorych psychicznie zmieniają się w kierunku większej liberalności i tolerancji.

W Europie badania na omawiany temat były przeprowadzane znacznie rzadziej niż w USA. Interesujące są wyniki holenderskich badań Swarte'go (1969, za: Brodniak, 1999, 2000), który stwierdził, iż przeważa spostrzeganie osób zaburzonych psychicznie jako odróżniających się, nieprzewidywalnych i potencjalnie niebezpiecznych; uważa się ich za potencjalnych przestępców, zwłaszcza seksualnych. Dla porównania, psychiatrzy ocenili, że tylko 2-3% chorych jest niebezpiecznych dla otoczenia.

Najnowsze badania prowadzone są w ramach programu Światowego Towarzystwa Psychiatrycznego (World Psychiatric Association) dotyczącego przeciwdziałania stygmatyzacji i dyskryminacji chorych na schizofrenię.

W Kanadzie Thompson i inni (2002) przeprowadzili sondaże mające na celu poznanie opinii społecznej na temat schizofrenii i ludzi nią dotkniętych. W ich wyniku ujawnił się bardziej pozytywny stosunek do chorych na schizofrenię niż zakładano. Jest to choroba uważana za głęboko upośledzającą (poważniejsza od chorób obłożnych, ślepoty i utraty rąk czy nóg). Ludzie byliby skłonni wspierać finansowo (wzrost podatków) programy rehabilitacji i leczenia osób nią dotkniętych. Stereotyp jednak nie do końca przestał istnieć. Ma miejsce skłonność do bycia przyjacielem chorego, jednak tylko 25% osób poślubiłoby takiego człowieka. Ludzie z problemem schizofrenii uważani są za niebezpiecznych (40% osób z grupy ogólnej tak uważa, zaś jedynie 8% spośród stowarzyszenia zrzeszającego pacjentów i ich rodziny).

Schulze i Angermeyer (2003), na podstawie przeprowadzonych w Niemczech badań, odkrywają stygmat z subiektywnej perspektywy pacjenta. Na podstawie informacji od osób chorujących na schizofrenię, ich krewnych i specjalistów w dziedzinie zdrowia psychicznego, wyodrębnili cztery wymiary dyskryminacji:
(1) Interakcje międzyludzkie (trudności w bezpośrednim kontakcie z ludźmi);
(2) Publiczne wyobrażenia o chorobie psychicznej;
(3) Dyskryminacja strukturalna (wyrażana głównie poprzez słabszą niż w przypadku chorób somatycznych jakość opieki medycznej);
(4) Dostęp do pełnienia ról społecznych (głównie dostęp do miejsc pracy);

Podsumowując, wyniki badań wskazują, iż najmniej tolerancyjne i najbardziej negatywne postawy występują częściej wśród osób mniej wykształconych, osób w starszym wieku oraz mężczyzn (np. Cheesler, 1965; Clark, Binks, 1966; Freed, 1964; Freeman, Kassenbaum, 1960, za: Witkowska, 2001). Stwierdzono także, iż wiedza o zaburzeniach psychicznych idzie w parze z bardziej pozytywnym stosunkiem do osób z problemami zdrowia psychicznego (Papadopoulos i in., 2002).

Bibliografia:
- Brodniak W.A. (1999) Choroba psychiczna jako przedmiot badań socjologicznych. Przegląd literatury światowej, Promocja Zdrowia. Nauki Społeczne i Medycyna, VI, nr 17, 48-71.
- Brodniak W.A. (2000) Choroba psychiczna w świadomości społecznej, Oficyna Naukowa, Warszawa.
- Crocetti G.M., Lemkau P. (1965) On rejection of the mentally ill, American Sociological Review, 30, 577-578.
- Papadopoulos C., Leavey G., Vincent C. (2002) Factors influencing stigma. A comparison Of Greek-Cypriot and English attitudes towards mental illness in north London, Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 37 (9), 430-434.
- Ramsey G.V., Seipp M. (1948) Public opinions and information concerning mental health, Journal of clinical psychology, 4, 397-406.
- Schulze B., Angermeyer M.C. (2003) Subjective experience of stigma. A focus group study of schizophrenic patients, their relatives and mental health professionals, Social Science & Medicine, 56, 299-312.
- Thompson A.H., Stuart H., Bland R.C., Arboleda-Florez J., Warner R., Dickson R.A. (2002) Attitudes about schizophrenia from the pilot site of the WPA worldwide campaign against the stigma of schizophrenia, Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology, 37(10), 475-482.
- Witkowska B. (2001) Osobowościowe uwarunkowania postaw wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, Przegląd Psychologiczny, t. 44, nr 2, 239-254.


Tekst jest fragmentem pracy magisterskiej pt. „Obraz chorych psychicznie u dzieci i młodzieży”
napisanej pod kierunkiem dr Eleonory Bielawskiej-Batorowicz na Uniwersytecie Łódzkim

(5)
Reklama
Komentarze