Zaloguj
Reklama

Terapia behawioralna

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:


Terapia behawioralna
Fot. medforum
(0)

W Gdańsku odbywa się Międzynarodowa Konferencja dotycząca terapii behawioralnej osób z autyzmem - „żyć razem”. W artykule zawarto podstawowe informacje nt tej formy leczenia.

Zapraszmy na:
I Międzynarodowa Konferencja dotycząca terapii behawioralnej
osób z autyzmem - „żyć razem”
Gdańsk, 7 do 9 czerwca 2002 roku

Przedmiot i zadania terapii behawioralnej, która oparta jest na analizie behawioralnej stosowanej został określony w pierwszym numerze Journal of Applied Behavior Analysis (Baer, Wolf & Risley, 1968).
Skupia się ona na zachowaniach człowieka oraz czynnikach,które na nie wpływają lub je kontrolują. Opiera się na prawach uczenia, które dotyczą wszystkich organizmów, przede wszystkim na warunkowaniu sprawczym i reaktywnym.
Terapeuci behawioralni są świadomi, że nie wszystkie problemy psychologiczne są wyuczone, lub że mogą być wyeliminowane przez uczenie się. Nie zakładają jednak z góry ograniczeń wynikających z rzeczywistych lub hipotetycznych defektów w strukturach biologicznych. To osoba, z którą pracują, określa granice swoich możliwości, osiągając wszystko, co jest dla niej możliwe.

W przypadku autyzmu i podobnych zaburzeń rozwojowych ograniczony jest dostęp do wyposażenia genetycznego, neuroanatomii i fizjologii klienta. Nawet jednak, gdy określenie czynnika biologicznego, będącego przyczyną problemu jest możliwe, niemożliwa jest zmiana tego czynnika. W takiej sytuacji terapeuci behawioralni pracują nad czynnikami, które mogą być łatwiej identyfikowane i zmienione. Diagnoza wykracza poza identyfikację czynników biologicznych (jeśli one istnieją) i obejmuje historię uczenia się oraz obecną sytuację jednostki.
Terapeuci behawioralni unikają wyjaśniania problemów klientów, trudnymi do zidentyfikowania czynnikami biologicznymi oraz hipotetycznymi procesami psychicznymi. Próbują zrozumieć i poddać terapii zachowania, które da się zaobserwować, a nie czynniki hipotetyczne.
W ciągu ponad 30 lat od momentu powstania terapia behawioralna znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach życia, w tym również ze szczególnymi sukcesami w pracy z osobami upośledzonymi umysłowo i autystycznymi.
Przyczyny powstawania autyzmu nie są jeszcze ostatecznie wyjaśnione, choć wyniki badań potwierdzają hipotezę o jego organicznym podłożu (Gilberg&Coleman,1992). Ponieważ nie zidentyfikowano wyraźnego zestawu czynników biologicznych wspólnego dla wszystkich przypadków autyzmu, diagnoza autyzmu opiera się na stwierdzeniu występowania charakterystycznych zachowań związanych z tym zaburzeniem. Taki właśnie behawioralny charakter mają definicje autyzmu w kryteriach diagnostycznych ICD-10 oraz DSM-IV. Jednak wynikiem procesu diagnostycznego nie powinno być jedynie nazwanie problemu. Proces ten powinien być uzupełniony o szczegółową charakterystykę funkcjonowania dziecka autystycznego w poszczególnych sferach, która stanowić będzie punkt wyjścia do podjęcia odpowiednich działań terapeutyczno-edukacyjnych.

Charakterystyka taka powinna zawierać:
a) listę zachowań deficytowych, czyli takich, które nie występują wcale lub występują rzadko u danego dziecka, takie jak: mowa, okazywanie uczuć czy umiejętność zabawy.
b) listę zachowań niepożądanych, czyli takich, które nie powinny pojawiać się wcale lub pojawiają się zbyt często, takich jak: agresja, autoagresja czy zachowania autostymulacyjne, które bez kontroli mogą one zdominować cala aktywność dziecka.
c) listę zachowań prawidłowych dziecka.

Cele terapii wytyczane są na podstawie szczegółowego obrazu poziomu funkcjonowania dziecka, opartego o wyżej wymienione dane. Mając wytyczone cele, terapeuta decyduje się na zastosowanie określonych procedur, które są najodpowiedniejsze dla poszczególnych zachowań będących przedmiotem terapii.

Drogą do kształtowania nowych zachowań adaptacyjnych jest:
1. Wzmacniane coraz bardziej zbliżonych do pożądanych form zachowania przy użyciu istotnych dla dziecka wzmocnień. Na początku są to wzmocnienia pierwotne np. smakołyki, czy preferowane przez dziecko aktywności. Później coraz większego znaczenia nabierają wzmocnienia społeczne i symboliczne.
2. Ścisłe kontrolowanie sytuacji, w której ma miejsce terapia. Oznacza to odpowiedni sposób wydawania poleceń, które w pierwszej fazie muszą być bardzo krótkie i konkretne oraz umiejętne wprowadzanie i wycofywanie różnorodnych podpowiedzi (manualnych, wizualnych i werbalnych). Temu samemu celowi służy wprowadzenie do środowiska terapeutycznego ścisłej struktury czasowo-przestrzennej. Umiejętności złożone dzielone są na bardzo małe elementy składowe, z których każdy uczony jest oddzielnie. Słynne stało się porównanie terapeutów behawioralnych Ivara Lovaasa do budowniczych piramid. Nowe umiejętności dobudowywane są do już wyuczonych.
W przypadku pracy nad eliminowaniem zachowań niepożądanych zasadnicze znaczenie ma wycofywanie wszelkich konsekwencji wzmacniających, występujących po tych zachowaniach oraz budowanie prawidłowych zachowań, alternatywnych w stosunku do zachowań niepożądanych.
Wszystkie zachowania są dokładnie mierzone. Pozwala to na ilościowe i jakościowe nasilenie danego zachowania, określenie czynników kontrolujących to zachowanie oraz na ciągła ocenę efektów terapii. Jeśli terapia jest nieefektywna, wprowadza się w życie zmodyfikowany lub nowy program terapii.
Programy terapeutyczne dotyczą przede wszystkim takich zachowań, które rozwijają niezależność dziecka i umożliwią mu samodzielne funkcjonowanie.

Informacja opracowana na podstawie:
J.Kozłowski: Prezentacja Ramowego programu Edukacyjno-Terapeutycznego dla Dzieci i Młodzieży z Autyzmem. w: Edukacja Osób Autystycznych w Praktyce i Badaniach naukowych. Red. Hanna Jaklewicz.Gdańsk 1997

(0)
Reklama
Komentarze