Zaloguj
Reklama

Terapia poznawczo-behawioralna w leczeniu bólu przewlekłego

Autorzy: mgr Katarzyna Mlynek
Terapia poznawczo-behawioralna w leczeniu bólu przewlekłego
Fot. panthermedia
(5)

Oddziaływania i techniki psychoterapeutyczne przeszły długą drogę rozwoju, poprzez techniki behawioralne, poznawcze, by połączyć swoje siły w niesieniu pomocy jako trzecia fala oddziaływań psychoterapeutycznych pod postacią terapii poznawczo-behawioralnej. Techniki te mają swoją ugruntowaną pozycję w walce z bólem chronicznym i w pomocy osobom odczuwającym przewlekły ból.

Reklama

Terapia poznawczo-behawioralna jest pojęciem, którego na dzisiaj nie można jednoznacznie wyjaśnić czy podać określonej definicji opisującej ten typ leczenia. Chcąc powiedzieć, na czym polega ten rodzaj terapii, używa się opisu w zależności od kontekstu czy sytuacji, skupiając się bardziej na stronie behawioralnej lub bardziej na aspekcie poznawczym.

Niemniej terapia poznawczo-behawioralna wywodzi się z ewolucji, jaka dokonała się na bazie terapii behawioralnej, której historia sięga 80 lat wstecz, oraz terapii poznawczej, która obecna jest w nauce i praktyce od około 40 lat. Określana jest przez to jako metoda psychoterapii zaliczana do form „trzeciej fali” z racji tego, że czerpie zarówno z jednego, jak i z drugiego nurtu [1].

Terapia behawioralna

Jest to pierwsza faz,a przez jaką przeszły techniki i metody psychoterapeutyczne (pierwsza fala), która opiera się na założeniach, że proces uczenia się i zachowania należy rozpatrywać w kontekście behawiorystycznym. Zachowania są wynikiem doświadczeń i obserwacji, które są poddane oddziaływaniom pomiędzy wzmocnieniami a określonymi reakcjami na sytuacje bodźcowe. Techniki przy w modelu behawiorystycznym opierały się więc na zaobserwowanych i potwierdzonych empirycznie mechanizmach, na których bazuje funkcjonowanie człowieka. Głównym założeniem terapii behawioralnej jest wygaszanie uwarunkowanej reakcji lękowej oraz wykorzystanie wzmocnień do stworzenia bardziej adaptacyjnych wzorców działania [1].

Terapia poznawcza

Drugą falą terapii są oddziaływania określane mianem terapii poznawczej, czyli bazującej na założeniu, że bodziec stanowi czynnik wywołujący lub podtrzymujący reakcję. Jednostka w tym kontekście staje się kreatorem własnej rzeczywistości, a proces uczenia się czy postrzeganie to efekty-produkty tego, w jaki sposób odbieramy informacje oraz je interpretujemy. To, w jaki sposób postrzegamy daną sytuację, determinuje nasze zachowanie, a w sytuacji zmiany poznawczej możemy oczekiwać zmian w zakresie funkcjonowania. Schematy poznawcze są więc podstawowymi jednostkami, które determinują selekcję otrzymywanych bodźców, gradację ich znaczenia oraz zachowanie jednostki [1].

Trzecia fala terapii

Nowe formy terapii, których rozwój obserwuje się od około 15 lat, bazują na terapii poznawczo-behawioralnej. Jedną z nich jest terapia ACT ( Acceptance and Committment Therapy), która opiera się na postawie akceptacji i zaangażowania, a ukierunkowana jest na zwiększenie elastyczności psychologicznej. Oznacza to pełny kontakt człowieka z otaczającą go rzeczywistością i dążeniu do zrealizowania ważnych dla danej osoby wartości. Do innych rodzajów terapii z grupy trzeciej fali zaliczyć można również psychoterapię opartą na analizie funkcjonalnej, integracyjną terapię behawioralną par, terapię poznawczą opartą na uważności [1].

fot. panthermedia

Ujęcie bólu

Od czasów starożytnych aż do lat 50. XX wieku głównym i dominującym nurtem postrzegania bólu był model biomedyczny zakładający, że źródłem powstawania dolegliwości bólowych jest uszkodzenie tkanek. W tym kontekście ani czynniki środowiskowe, ani czynniki psychologiczne nie odgrywają żadnej roli. Spojrzenie na to zagadnienie przeszło jednak długą drogę ewolucji poprzez model biopsychospołeczny, model stres – ocena poznawcza – radzenie sobie z bólem, model poznawczy aż do postrzegania bólu w kontekście poznawczo-behawioralnym. To, co najbardziej wiąże się z takim postrzeganiem bólu, odnosi się do strachu, jaki towarzyszy odczuwaniu bólu  „zawsze będzie bolało”, co ma szczególne znaczenie w kontekście przewlekłego doświadczania bólu. Wiąże się to także ze zbytnim skupieniem się na dolegliwościach, jakie płyną z ciała człowieka, poświęcaniu tym doznaniom zbytniej uwagi oraz interpretowaniu tego stanu jako zagrożenie. Konsekwencją tego jest ograniczenie aktywności fizycznej oraz pojawienie się objawów depresji  brnięcie w bierność i pogłębianie się odczucia silnego bólu. Zaczyna się coś w rodzaju błędnego koła, czyli schematu podobnego do występującego w fobii  unikanie jako czynnik, który sprzyja rozwojowi zaburzenia [2].

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • [1] A. Popiel, E. Pragłowska: Psychoterapia poznawczo-behawioralna — praktyka oparta na badaniach empirycznych. „Psychiatria w Praktyce Klinicznej”, t. 2, nr 3, s. 146–155.
    [2] M. Kuty-Pachecka, M. Trzebińska: Ból przewlekły – definicje, modele i terapia poznawczo-behawioralna. „Psychiatria i Psychologia Kliniczna” 2018, nr 18(1), s. 41–48.

Reklama
(5)
Komentarze