Zaloguj
Reklama

Zespół ponownego odżywienia – możliwe powikłanie leczenia anoreksji

Zespół ponownego odżywienia – możliwe powikłanie leczenia anoreksji
Fot. shutterstock
(5)

Zespół ponownego odżywienia to poważny problem, z którym zetknąć można się m.in. u pacjentów cierpiących na anoreksję. Pojawia się on wtedy, gdy u osób niedożywionych próby poprawy ich stanu odżywienia są zbyt intensywne – występować wtedy mogą poważne zaburzenia elektrolitowe skutkujące m.in. zaburzeniami rytmu serca. Jaki jest mechanizm występowania zespołu ponownego odżywienia i co zrobić, aby zapobiec jego rozwojowi?

Reklama

W przypadku pacjentów, którzy zmagają się z anoreksją, kluczowe wielu osobom wydaje się jak najszybsze przywrócenie u nich prawidłowej masy ciała. Rzeczywiście tak jak wyrównanie deficytów żywieniowych jest jednym z podstawowych celów leczenia anoreksji, tak podkreślić tutaj trzeba to, że nie można tego dokonywać zbyt szybko. Sprawdza się tutaj doskonale znane powiedzenie „co nagle, to po diable” – zbyt szybkie próby poprawy stanu odżywienia pacjentów cierpiących na anoreksję mogą skutkować tym, że wystąpi u nich poważny problem, którym jest zespół ponownego odżywienia.

Zespół ponownego odżywienia – co to jest?

Zespół ponownego odżywienia (zespół realimentacyjny, zespół szoku pokarmowego, ang. refeeding syndrome) po raz pierwszy zaobserwowano u osób, które po zakończeniu II Wojny Światowej opuszczały obozy pracy. Problem wystąpił u nich po tym, kiedy to rozpoczęte zostało u nich żywienie doustne. Współcześnie zespół ponownego odżywienia obserwowany bywa u nieco innych osób – głównym czynnikiem ryzyka jego wystąpienia jest niedożywienie. Takowe wynikać może z zaburzeń odżywiania (np. anoreksji), ale i być związane z długotrwałym alkoholizmem czy wyniszczeniem spowodowanym chorobą nowotworową. Zespół ponownego odżywienia bywa jednak spotykany również i u pacjentów, którzy przebyli jakąś operację bariatryczną (czyli zabieg służący leczeniu otyłości) czy u pacjentów z zaburzeniami wchłaniania i u chorych z zapalnymi chorobami jelit.

W jakim mechanizmie rozwija się zespół ponownego odżywienia?

W sytuacji, gdy człowiek jest niedożywiony, metabolizm jego organizmu ulega znacznym zmianom. Gdy brakuje podstawowej substancji, z której pozyskujemy energię, czyli glukozy, ciało zaczyna niejako przestawiać się na korzystanie z innych źródeł energii, takich jak tłuszcze oraz białka. Przy niedoborach glukozy znacznie zmniejsza się natomiast wydzielanie hormonu, który odgrywa podstawową rolę w gospodarowaniu tym cukrem – mowa o trzustkowej insulinie.

W sytuacji, gdy podejmowane są leczenia żywieniowego niedożywieniowego pacjenta, jego organizm – niejako nieprzyzwyczajony do dużych dostaw substancji energetycznych – staje przed swoistym wyzwaniem, którym jest przestawienie metabolizmu na „właściwe tory”. Zwiększona podaż glukozy sprawia, że znacząco zwiększa się wydzielanie insuliny przez trzustkę. Kiedy węglowodany stają się ponownie podstawowym źródłem energii, do ich przemian niezbędne są fosforany – zaczynają one wtedy być gwałtownie pobierane przez komórki ze środowiska zewnątrzkomórkowego, przez co we krwi pojawia się ich niedobór. Finalnie skutkuje to hipofosfatemią, oprócz tego w przebiegu zespołu realimentacyjnego pojawiają się także i inne zaburzenia elektrolitowe, takie jak m.in. hipomagnezemia i hipokaliemia. Przy ponownym wprowadzaniu żywienia wzrasta także zużycie tiaminy, przez co dochodzić może u pacjenta także i do jej niedoborów.

Jeszcze innym problemem, który jest związany z zespołem ponownego odżywienia, są zaburzenia gospodarki sodowej. Przy zwiększonych dostawach glukozy do organizmu w nerkach może dochodzić do zmniejszenia wydalania zarówno sodu, jak i wody. Te zjawiska – szczególnie w sytuacji, gdy pacjentowi podawane są płyny – niosą za sobą zagrożenie wystąpienia u chorego obrzęków.

Zespół ponownego odżywienia: problemy, do których może doprowadzić

Pojawiające się w przebiegu zespołu ponownego odżywienia zaburzenia elektrolitowe mogą skutkować wyjątkowo groźnymi konsekwencjami. Ich skutkiem mogą bowiem być:

  • zaburzenia rytmu serca,
  • poczucie zmęczenia,
  • trudności z oddychaniem,
  • drgawki,
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
  • upośledzenie kurczliwości mięśnia sercowego mogące doprowadzić nawet do niewydolności serca,
  • zaburzenia świadomości (nawet w postaci śpiączki).

Zazwyczaj objawy zespołu ponownego odżywienia pojawiają się w ciągu pierwszych 4 dób od rozpoczęcia u chorego leczenia żywieniowego (problem może pojawić się zarówno przy żywieniu doustnym, jak i pozajelitowym).

fot. panthermedia

Czasami zaburzenia elektrolitowe w przebiegu zespołu ponownego odżywienia przybierają tak poważny stopień, że mogą one doprowadzić nawet i do zgonu pacjenta. Bez wątpienia problem ten jest więc zdecydowanie poważny – nie sposób jednak przewidzieć, u których niedożywionych pacjentów jednostka ta wystąpi. Znane są pewne czynniki ryzyka jej rozwoju, wśród których wymieniane są m.in.:

  • wskaźnik masy ciała (BMI) poniżej 16,
  • utrata masy ciała sięgająca 15 lub więcej procent w ciągu 3-6 miesięcy,
  • nieprzyjmowanie jedzenia lub jedzenie niewielkich ilości pokarmów przez ostatnie 10 dni,
  • niskie poziomy fosforu, potasu czy magnezu we krwi

Piśmiennictwo
Reklama
(5)
Komentarze