Zaloguj
Reklama

Motywacja, uzależnienie i regulacja emocji po odrzuceniu emocjonalnym – badanie z zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • Fisher H.E., Brown L.L., Aron A., Strong G., Mashek D.: Reward, addiction and emotional regulation systems associated with rejection in love. J Neurophysiol, 2010; 104: 51-60.

Motywacja, uzależnienie i regulacja emocji po odrzuceniu emocjonalnym – badanie z zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego
Fot. medforum
(5)

Helen E. Fisher i wsp. [1] przywołują we wstępie swojej pracy wyniki poprzedniego badania z zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) osób będących w szczęśliwym związku miłosnym oraz konkluzje tych badań, mówiącą, że stan zakochania jest raczej zorientowanym na cel stanem motywacyjnym (bardziej niż emocją). Neurobiologicznie ten stan ukierunkowanej na osobę motywacji oparty jest na aktywności (miedzy innymi) systemów dopaminergicznych (nagrody), toteż wpływa bardzo silnie na zachowanie osoby zakochanej. Omawiane tu badanie, opublikowane Journal of Neurophysiology (2010) jest dalszym krokiem tego zespołu w badaniach nad zjawiskiem miłości („romantic love”), ale analizuje aktywność układów neuronalnych w kontekście odrzucenia miłości („rejection in love”).

Fisher i wsp. przywołują dane opublikowane przez Mearnsa (1991), z których wynika, że w grupie 114 osób odrzuconych przez partnera(kę) w okresie ostatnich 8 tygodni, 40% doświadczało klinicznej depresji, a 12% ujawniało depresję o nasileniu umiarkowanym lub ciężkim.

Inny przywoływany przez tych autorów kontekst, to spostrzeganie miłości jako formy uzależnienia. Wskazują oni na następujące wspólne dla obu tych stanów zjawiska: intensywne skupienie uwagi na wybranej osobie, labilność nastroju, przeżycie „głodu” obiektu, obsesyjność i kompulsje, zaburzenia poczucia realności, zależność emocjonalną, zmiany osobowościowe, podejmowanie zachowań ryzykownych i utratę samo-kontroli. Cechy te są wspólne dla obu tych stanów i jak zauważają autorzy omawianej pracy, miłość jest konstruktywną formą uzależnienia, jeśli jest odwzajemniona, a destruktywną kiedy zostaje odrzucona. Cytują także pogląd, że miłość oraz uzależnienie od kokainy oparte są na aktywacji tych samych układów neuronalnych w mózgu, co pozwala wyjaśnić siłę jej obsesyjności.
Konsekwencje odrzucenia spostrzegane w kontekście teorii przywiązania Bowlby’ego mogą być widziane jako przebiegające w dwóch fazach: fazie protestu (prób odzyskania obiektu) i fazie rozpaczy (depresyjnej).
Autorzy omawianego tu badania postawili na jego wstępie następujące hipotezy:

- odrzucenie będzie aktywować podkorowy układ nagrody, który mediuje motywację, zwłaszcza pole brzuszne nakrywki (VTA), ponieważ przeciwności stające na przeszkodzie nasilają uczucia miłości
- odrzucenie będzie aktywować podkorowe i korowe obszary związane z „głodem”, pragnieniem obiektu (jak w uzależnieniu od substancji), zwłaszcza jądro półleżące i korę przedczołową
- odrzucenie będzie aktywować obszary przodomózgowia zaangażowane w przetwarzanie informacji związanych zyskiem i stratą oraz systemy zaangażowane w regulację emocjonalną i poznawczą
- odrzucenie będzie aktywować regiony mózgu związane z autonomicznym systemem nerwowym, takie jako kora wyspy, co związane jest z intensywnymi emocjami doświadczanymi przez osoby odrzucone.

Metoda

Do badania włączono 10 kobiet i 5 mężczyzn którzy odpowiedzieli na wiadomość: „Have you just been rejected in love but can’t let go” (Czy zostałeś odrzucony w miłości i nie możesz odpuścić). wszystkie relacje miały charakter heteroseksualny. Badani byli w wieku 18-21 lat (średnia 19,8 lat), a średni czas od porzucenia wynosił 63 dni ( zakres 1-32 tygodnie). Średni czas relacji wynosił 21 miesięcy. Wszyscy badani pragnęli powrotu osoby która ich porzuciła. Zapytani odpowiadali, że myślą o kochanej osobie powyżej 85% czasu w ciągu dnia. Zgłaszali także objawy braku kontroli emocjonalnej, ujawniające się na przykład niewłaściwym kontaktem telefonicznym, pisaniem listów lub wysyłaniem e-maili, błaganiami o powrót, długotrwałym płaczem, nadużywaniem alkoholu, nachodzeniem osoby kochanej w domu, pracy lub przestrzeni publicznej aby wyrazić swoją złość, rozpacz i miłość.

Osoby badane miały wykonane badanie fMRI, mierzono odpowiedź blood-oxygen –level-dependent (BOLD) w miejscach, które były objęte zainteresowaniem badaczy.
Bodźcem na który reagowały osoby badane była fotografia kochanej osoby. Funkcję kontrolną spełniała prezentacja neutralnej emocjonalnie fotografii osoby o zbliżonych cechach (płci, wieku).
Przed badaniem fMRI badani wypełniali skalę Passionate Love Scale.
Przed i po badaniu przeprowadzano z osobami badanymi wywiad. Omawiano przed skanowaniem co osoba badana może czuć patrząc na zdjęcie osoby kochanej. Badani opisywali liczne stany emocjonalne takie jak: obsesyjne myślenie, intensywną namiętną miłość, protest, złość, nadzieję, żal i rozpacz. Zgłaszali także niemożność funkcjonowania w zakresie codziennych czynności i wykonywanie niestosownych telefonów. Relacjonowali także niemożność zostania „przyjaciółmi” (przykładowa wypowiedź: „We try to be friends, but his doesn’t work. I’m too attracted to him”). Wszyscy badani zgłaszali wzajemne sprzeczne uczucia do osoby która ich porzuciła (miłość-nienawiść).

W trakcie wywiadu po wykonaniu skanów fMRI badani wyrażali uczucie miłości, pobudzenie, złość i rozpacz. Większość badanych doświadczała zarówno szczęśliwych jak i nieprzyjemnych wspomnień. W odniesieniu do oglądania neutralnych fotografii badani wyrażali znudzenie.

Wyniki

Aktywność różnych obszarów mózgu różniła się u osób badanych podczas oglądania zdjęć osoby odrzucającej ich uczucia, w porównaniu z oglądaniem zdjęć twarzy osoby neutralnej.
Różnice te dotyczyły obszarów mózgu powiązanych ze zjawiskami nagrody, miłości, głodu kokainowego, przywiązania i emocjonalnego oraz przewartościowania emocjonalnego. Różnice aktywności dotyczyły: aktywacji śródmózgowia, prawego i lewego pola nakrywki (VTA), prawego brzusznego prążkowia w obszarach jądra półleżącego, brzusznej gałki bladej, brzusznego obszaru skorupy, wzgórza (prawe jądra poduszki), środkowej kory oczodołowo-czołowej, prawej bocznej kory przedczołowej, zakrętu obręczy (głęboko w bruździe), prawej środkowej/dolnej części zakrętu czołowego, lewej brzusznej bruzdy mózgu, środkowej kory przedczołowej, lewej grzbietowo-bocznej kory przedczołowej, prawej przedniej i lewej tylnej kory wyspy, obustronnie przedniej części zakrętu obręczy i lewego tylnego zakrętu obręczy.

Stwierdzono pozytywną zależność pomiędzy aktywnością w niektórych obszarach mózgu, a wynikami Passionate Love Scale.
Stwierdzano także, że większa ilość dni od załamania relacji wiązała się mniejszą aktywnością w prawej brzusznej skorupie/gałce bladej (co sugeruje że przywiązanie maleje wraz z upływem czasu). Natomiast odwrotna (pozytywna) korelacja występowała jeśli chodzi o ilość dni od odrzucenia a aktywnością kory prawego przedniego zakrętu obręczy (który jest obszarem wiązanym z „głodem” kokainy). Mogłoby to sugerować, że wraz z upływem czasu codzienne przywiązanie zmniejsza swoje nasilenie, ale uczucie braku narasta.

Omówienie

Tak więc wiele obszarów mózgu było włączonych w to, co subiektywnie badani odczuwali jako odrzucenie w relacji miłości. Autorzy badania porządkują te dane anatomiczne przyporządkowując je do różnych funkcji mózgu/subiektywnych przeżyć.

Jeśli chodzi o stronę subiektywnych przeżyć, to miłość była wiązana z całym szeregiem zjawisk fizjologicznych, psychologicznych i behawioralnych, takich jak:

  • zogniskowanie uwagi na wybranej osobie
  • przewartościowanie celów
  • zwiększona energia
  • zmiany nastroju
  • odpowiedź układu współczulnego (pocenie się, kołatanie serca)
  • zależność emocjonalna
  • zwiększone pożądanie
  • oczekiwanie seksualnej wyłączności
  • obsesyjne myślenie
  • pragnienie emocjonalnego połączenia z wybrana osobą
  • zachowania i gesty nakierowane na wybrana osobę
  • zwiększona motywacja mająca na celu utrzymanie związku z wybraną osobą

 

Stan ten związany jest z aktywnością bogatych w połączenia dopaminowe regionów śródmózgowia. Toteż pierwsza hipoteza badawcza Fisher i wsp. wskazywała, że obszary te powinny uaktywniać się w odpowiedzi na oglądanie zdjęcia osoby po odrzuceniu w relacji miłości, ponieważ można przypuszczać, że obszary związane z motywacją i nagrodą będą w tej sytuacji bardziej aktywne (VTA i prążkowie). Przypuszczenie to oparte było na dwóch przesłankach: po pierwsze przeciwności wzmagają uczucie miłości, po drugie w sytuacji odroczenia nagrody neurony związane z jej przewidywaniem wykazują przedłużoną aktywność. Wyniki omawianego badania przemawiają za prawdziwością tej hipotezy. Autorzy stwierdzili większą aktywność śródmózgowiowego obszaru VTA w czasie oglądania zdjęcia osoby odrzucającej, niż w czasie oglądania twarzy neutralnej. Obszar ten odpowiada obszarowi uaktywniającemu się w badaniach osób będących w szczęśliwym związku miłości. Wyniki potwierdzają także zaangażowanie kory zakrętu obręczy w zjawisko miłości. Prowadzi to do przypuszczenia, że pomimo stresu rozstania i negatywnych emocji, aktywnie mediowana intensywna miłość jest nadal zachowana w regionach VTA i zakrętu obręczy.

 

Jednakże u osób badanych w sytuacji eksperymentalnej uaktywnieniu uległy także obszary przedomózgowia związane z układem nagrody (brzuszne prążkowie, jądro półleżące, skorupa, kora oczodołowo-czołowa i przedczołowa). Obszary te są wiązane z dopaminergicznym układem nagrody, oceną subiektywnej wartości i antycypacją niepewnego wyniku. Dotychczasowe badania mówiły, że niektóre z tych obszarów są związane odpowiedzią zarówno na zyski jak i na utraty i ich aktywacja może odzwierciedlać znaczenie motywujące bodźców. Toteż odpowiedź tych obszarów mózgu na zdjęcie osoby odrzucającej może odzwierciedlać aktywność mózgu związaną z zyskami i stratami i być interpretowana jako odzwierciedlająca wysokie motywacyjne znaczenie osoby odrzucającej dla badanych.

 

Autorzy uważają także, że uzyskane wyniki wskazują iż osoby badane uaktywniały oparty na doświadczeniu kognitywny system nagrody podczas oglądania zdjęć osoby odrzucającej. poprzez to mogły angażować się w proces uczenia się, który mógł mieć znaczenie adaptacyjne. Obszary te są prawdopodobnie włączone w kierowane przez informacje zwrotne proces podejmowania decyzji. Mogą one odpowiadać za subiektywna ocenę natychmiastowej i odroczonej nagrody i uczenie oparte na wzmocnieniu, ocenę dokonanych przez podmiot wyborów oraz ewaluacje kary oraz proces dostosowywania zachowania. Sumarycznie autorzy przypuszczają, że osoby odrzucone angażowały system dokonywania ewaluacji, aby dokonać oceny swojej sytuacji i dostosować adaptacyjnie swoje zachowanie.

 

Fisher i ws. przypuszczali także, że osoby odrzucone będą angażowały aktywność obszarów korowych i podkorowych związanych z „głodem” substancji/obiektu i uzależnieniem. Przypuszczenie to było oparte na relacjach badanych, którzy mówili o obsesyjnym myśleniu na temat osoby odrzucającej i pragnieniu ponownego z nią połączenia, co powinno aktywować jądro półleżące oraz oczodołowo-czołowe i przedczołowe obszary kory mózgu. Wyniki omawianego badania przemawiają za prawdziwością tej hipotezy. Taką aktywacje zaobserwowano u osób badanych. Aktywacja jądra półleżącego była dotychczas pozytywnie wiązana z głodem kokainowym. Toteż neuronalne mechanizmy związane z tym obszarem mogą stanowić podstawę uzależniających efektów substancji, wtłaczając w to „głód” narkotyku. Sumarycznie, doświadczenie odrzucenia miłości może angażować te same obszary mózgu, które leżą u podstaw różnych uzależnień, w tym od narkotyków.

 

Kolejna hipoteza badawcza mówiła o tym, że oglądanie fotografii osoby odrzucającej zaktywuje obszary mózgu związane z regulacją emocjonalną. Oparta ona była na relacji badanych, mówiącej, że próbują oni rozwiązać swoje silne konfliktowe uczucia oraz opanować doświadczaną rozpacz. Poprzednie wyniki badań mówiły o tym, że kora oczodołowo-czołowa jest zaangażowana uczenie oparte na emocjach i kontrolę zachowania. Wyniki omawianego badania przemawiają także za prawdziwością tej hipotezy. Autorzy dodają także, że zaangażowanie brzuszno-bocznej kory przedczołowej może świadczyć o pomyślnym poznawczym przewartościowaniu trudnej sytuacji emocjonalnej. Wskazują oni na możliwość, że odpowiedź (regulacja emocjonalna) osób badanych na zdjęcie osoby odrzucającej może mieć znaczenie adaptacyjne.

 

Ostatnia hipoteza postawiona przed badaniem mówiła, że osoby odrzucone będą aktywowały obszary neuronalne związane z emocjami, skoro doświadczały one psychologicznego bólu i przygnębienia. Na poziomie emocji i zachowań badaniu opowiadali o zaburzeniach snu, drżeniach, płaczu, tęsknocie, napadach złości. Fisher i wsp. przypuszczali, że takie zachowania mogą być odzwierciedlane przez aktywność kory wyspy. Wyniki omawianego badania przemawiają za prawdziwością tej hipotezy. Ten obszar mózgu był w dotychczasowych badaniach łączony z fizycznym bólem i dystresem. Także obszary kory zakrętu obręczy, gdzie odnotowano w badaniu wzmożoną reaktywność, są włączone w regulacje bólu. Toteż badani uaktywniali w trakcie oglądania fotografii osoby odrzucającej regiony mózgu związane z fizycznym bólem i ogólną odpowiedzią emocjonalną.

 

Autorzy dodają także, że nie przewidzieli wśród hipotez badawczych aktywacji przedniej części brzusznej gałki bladej. Aktywność tego obszaru jest związana z wazopresyną i wiązana dobieraniem się w pary oraz zachowaniami podtrzymującymi więź. Autorzy przypuszczają, że ten obszar mózgu może być powiązany z uczuciami przywiązania. Jak wspomniano wyżej, aktywność tego obszaru mózgu obniżała się wraz z czasem upływającym od porzucenia. „Tak więc przypuszczamy, że sensoromotoryczna odpowiedź związana z codziennymi interakcjami z odrzucającą osobą staje się coraz słabsza z upływem czasu, czego skutkiem jest mniejsza aktywność tylnych obszarów sensoromotorycznych, podczas gdy emocjonalne przywiązanie pozostaje silne, co odzwierciedla przedni limbiczny obszar gałki
bladej” – piszą autorzy.

 

Piszą także o tym, że ich zdaniem udział badaniu pozwolił osobom w nim uczestniczącym ocenić utraty/zyski związane z odrzuceniem oraz uczyć się na podstawie tego doświadczenia. Przypuszczenie to oparte jest na zaobserwowanej aktywacji jadra półleżącego, brzuszno-bocznej kory przedczołowej oraz przyśrodkowej przedczołowej/ oczodołowo-czołowej kory mózgu, które to obszary są zaangażowane w ponowne oszacowanie negatywnych bodźców emocjonalnych i uczenie się.

 

Badanie to pokazuje, jak złożonym i niejednoznacznym stanem jest odrzucenie relacji opartej na miłości. Jest to stan zarówno pobudzenia układów motywacyjnych, jak i przygnębienia, apatii i rozpaczy; może być wiązane z fizycznym bólem oraz łączone ze zjawiskami takimi jak zachodzące w uzależnieniu. Jest to także stan przepracowywania emocjonalnego i poznawczego oraz poważne wyzwanie dla regulacji emocji i zachowania. Autorzy uważają, że „Wyniki są spójne z hipotezą że odrzucenie miłosne jest specyficzną forma uzależnienia.” To, że angażuje ono obszary podkorowe mózgu (podkorowy system oceny zysku/utraty) może wyjaśniać, dlaczego zachowania związane z odrzuceniem są trudne do kontroli i mogą prowadzić do zjawisk takich jak stalking (nękanie), zabójstwo, samobójstwo oraz kliniczna depresja.

Piśmiennictwo:

1. Fisher H.E., Brown L.L., Aron A., Strong G., Mashek D.: Reward, addiction and emotional regulation systems associated with rejection in love. J Neurophysiol, 2010; 104: 51-60.
 

(5)
Reklama
Komentarze