Zaloguj
Reklama

Czym jest emocja? Trudności definicyjne i klasyfikacyjne zjawisk emocjonalnych

Autorzy: dr n.med. Katarzyna Kucharska-Pietura
Lekarze
Fot. ojoimages
Lekarze
(4)

W pracy dokonano przeglądu wiedzy z zakresu kategoryzacji i struktury zjawisk emocjonalnych. Przedstawiono przykłady klasyfikacji emocji zaproponowane przez czołowych badaczy emocji w kraju i za granicą.

 

Reklama


Ekman [7] wyróżnił siedem właściwości emocji:

  1. automatyczną ocenę sytuacji,
  2. niezmienność w zdarzeniach poprzedzających pojawienie się emocji,
  3. występowanie u innych naczelnych,
  4. szybkie wzbudzanie,
  5. krótkotrwałość,
  6. powstawanie mimowolne,
  7. zróżnicowanie wzorców reagowania fizjologicznego.

Podział emocji

Różnorodność definicji zjawisk emocjonalnych wiąże się z obecnością licznych kryteriów podziału emocji. Według podziału ewolucyjnego, wyróżnia się emocje związane z popędami, które występują zarówno u zwierząt wyższych jak i ludzi, oraz emocje wyższe (intelektualizowane) charakterystyczne dla człowieka, które powstały w związku z rozwojem potrzeb psychicznych i społecznych. Do tych ostatnich zalicza się uczucia moralne, patriotyczne, estetyczne, miłość i przyjaźń [11].
Podział emocji według Petrażyckiego (cyt. za [19]) na: przeżycia doznawczo-popędowe i pasywno-aktywne uwzględnia regulacyjną funkcję emocji i podkreśla ich dualistyczny charakter. Emocje z jednej strony są specyficzną formą doznawania, z drugiej zaś – swoistą formą popędu wewnętrznego.

Podział emocji według Mazurkiewicza

Jan Mazurkiewicz [13, 14] rozpatrywał uczucia jako pochodne zjawisk fizjologicznych. Dzielił je na niższe, zawiadamiane przez drugi neuron współczulny, zlokalizowany we wzgórzu oraz wyższe, z podłożem fizjologicznym w korze mózgowej. Uczucia niższe podzielił na:

  • organiczne – zespół wrażeń organicznych, np. wrażenie przepełnienia pęcherza moczowego dające się wyjaśnić odruchem organiczno-rdzeniowym. Wrażenia organiczne w porównaniu z wrażeniami zmysłowymi (wzrokowymi, słuchowymi, dotykowymi) zawierają niewielki składnik gnostyczny. Umożliwiają rozpoznanie potrzeb fizjologicznych, ale nie wzbogacają wiedzy o ustroju;
  • instynktowne – o charakterze mnemiczno-dziedzicznym, zajmują wyższy poziom niż uczucia organiczne. Pojawiają się w sytuacji energetycznego naładowania podkorowych ośrodków potrzeb fizjologicznych (np. uczucie głodu). Ustosunkowują człowieka do otoczenia;
  • warunkowe – powstające na poziomie kory w wyniku irradiacji (tzn. zmiany treści wrażeniowej uczucia przez jej rozszerzenie) uczucia organicznego na składnik gnostyczny innego zespołu. Irradiacja umożliwia przekraczanie poziomu aktywności popędowej, ukierunkowując uczucia warunkowe na czynności manualne i relacje interpersonalne;
  • prelogiczne – uczucia izolowane, magiczne, pozbawione autokrytycyzmu, normalnie związane z dynamizmami prelogicznymi u dziecka do 7 r.ż., patologicznie zaś występują w psychozach oraz jako przejaw zbiorowych prelogizmów, np. hitleryzm, stalinizm;
  • uczucia przyjemności i przykrości – każde uczucie, niezależnie od rozwoju, o charakterze biegunowym i fazowym; forma uczuciowa odczuwana w wymiarze subiektywnym jako uczucie przyjemne (klisis), albo nieprzyjemne (ekklisis), a w wymiarze obiektywnym jako przybliżenie do przedmiotu lub oddalenie się od przedmiotu;


Uczucia wyższe (czołowo-logiczne) Mazurkiewicz określał jako „hamulce instynktów”, które „nie są w ogóle żadnym odbiciem wrażeń organicznych, natomiast wiążą się z zupełnie innym światem, mianowicie z wyobrażeniami reprezentującymi albo odbicia świata zewnętrznego, albo pojęcia abstrakcyjne”.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • Arnold M.B.: In defence of Arnold’s theory of emotion. Psychological Bulletin 1968, 70, 283–284.
    2. Bilikiewicz A.: Psychiatria dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 1998, 80.
    3. Buck R.: Prime theory: an integrated view of motivation and emotion. Psychological Review 1985, 92, 389–413.
    4. Cannon W.B.: The James-Lange theory of emotions: a critical examination and an alternative theory. American Journal of Psychology 1927, 39, 106–124.
    5. Davidson R.J., Fox N. A.: Asymmetrical brain activity discriminates between positive versus negative affective stimuli in human infants. Science 1982, 218, 1235–1237.
    6. Ekman P., Friesen W.V.: Felt, false, and miserable smiles. Journal of Nonverbal Behavior 1982, 6, 238–251.
    7. Ekman P.: Wszystkie emocje są podstawowe. [w:] Ekman P., Davidson J.R. (red.): Natura emocji. GWP, Gdańsk 1998, 23.
    8. Ekman P.: Nastroje, emocje, cechy. [w:] Ekman P., Davidson J.R. (red.): Natura emocji. GWP, Gdańsk 1998, 55.
    9. Grzywa A.: Tendencyjność myślenia. Wydawnictwo „Delfin”, Lublin 1995, 49.
    10. Izard C.: The face of emotion. Appleton-Century-Crofts, New York 1971, 207.
    11. Korzeniowski L., Pużyński S.: Encyklopedyczny słownik psychiatrii. PZWL, Warszawa 1986, 144.
    12. LeDoux J.E.: Mózg emocjonalny. Media Rodzina, Poznań 2000, 25.
    13. Mazurkiewicz J.: Zarys fizjologicznej teorii uczuć, II. PZWL, Warszawa 1930, 4.
    14. Mazurkiewicz J.: Wstęp do psychofizjologii normalnej, I. Ewolucja aktywności korowo-psychicznej. PZWL, Warszawa 1950, 31.
    15. Monieta A.: Analiza niektórych uczuć wyższych u chorych na schizofrenię w badaniach techniką dyferencjału semantycznego. Psychiatria Polska 1980, 14, 137–143.
    16. Papez J.W.: A proposed mechanism of emotion. Archives of Neurological Psychiatry 1937, 38, 725–743.
    17. Plutchik R.: The role of muscular tension in maladjustment. Journal of General Psychology 1954, 50, 45–62.
    18. Plutchik R.: What is an emotion? The Journal of Psychology 1965, 61, 295–303.
    19. Reykowski J.: Eksperymentalna psychologia emocji. KiW, Warszawa 1974, 14.
    20. Schweder R.: „Nie jesteś chory, tylko się zakochałeś”– emocja jako system interpretacji. [w:] Ekman P., Davidson J.R. (red.): Natura emocji. GWP, Gdańsk 1998, 42.
    21. Tomkins S.S., McCarter R.: What and where are the primary affects? Some evidence for a theory. Perceptual and Motor Skills 1964, 18, 119–158.
    22. Watson J.B.: Behaviorism. Norton, New York 1924, 10.

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Reklama
(4)
Komentarze