Zaloguj
Reklama

Modele opieki zdrowia psychiatrycznego

Autorzy: Marcin Żółtowski
Terapia grupowa
Fot. medforum
Terapia grupowa
(0)

W tekście opisano dwa modele opieki zdrowia psychicznego. Pierwszy to model oparty o instytucje szpitala psychiatrycznego, który to jest główną instytucja zarządzającą chorobą psychiczną, oddziealającą pacjenta od społeczeństwa. Drugi to model oparty o psychiatrię środowiskową, gdzie pacjent pozostajke członkiem społeczeństwa. 

Reklama

Spis treści:

  1. Początki
  2. Opieka oparta o instytucje szpitala psychiatrycznego 
  3. Środowiskowa opieka psychiatryczna 
  4. Model opieki zdrowia psychicznego w Polsce

Początki 

Współczesna psychiatria nierozerwalnie wiąże się z instytucją szpitala psychiatrycznego. Zanim psychiatria została uznana za naukę medyczną choroby psychiczne nie uznawano za choroby i opisywano mianem szaleństwa, a osoby doświadczające kryzysu psychicznego uznawano za upośledzone moralnie, dewiantów społecznych albo osoby dotknięte karą boską Osoby te trafiały do przytułków dla obłąkanych będąc de facto formą więzienia.

Za symboliczny początek współczesnej psychiatrii uznaje się moment, kiedy to francuski lekarz Philippe Pinel szaleństwo opisał mianem choroby psychicznej, przytułki dla obłąkanych zamienił na placówki medyczne, a z więźniów uczynił pacjentów. Tym samym Pinel dał początki psychiatrii jako nauce medycznej, stworzył pierwszy szpital psychiatryczny oraz sprofesjonalizował zawód lekarza psychiatrę.

Opieka oparta o instytucje szpitala psychiatrycznego   

Od swoich początków opieka psychiatryczna była oparta o instytucje szpitala psychiatrycznego, który nie pełnił tylko roli placówki leczniczo-opiekuńczej ale także był miejscem, w którym prowadzono badania, próbowano nowych metod i praktyk terapeutycznych. 

Aż do drugiej połowy XX wieku szpital pozostawał jedyną możliwą formą leczenia chorób i zaburzeń psychicznych. Szpitale budowano na ubuczonu, z dala od społeczeństwa, często były to całe kompleksy mieszczące tysiące pacjentów. Sytuacja radykalnie zmieniła się wraz z wprowadzeniem pierwszego sztucznego leku przeciw psychotycznego – chloropromazyny Dzięki nowym metodom farmakoterapii wielu pacjentów, którzy latami przebywali w szpitalach psychiatrycznych, mogło wrócić do domów i do funkcjonowania w społeczeństwie. 

Skuteczne formy leczenia rozpoczęły proces deinstytucjonalizacji psychiatrii, zaczęto zamykać duże szpitale psychiatryczne, skupiając się na leczeniu indywidualnym, nie instytucjonalnym. Psychiatrzy w końcu dysponowali alternatywą od leczenia szpitalnego, pozostawiając je dla doświadczających najpoważniejszego przebiegu choroby.

Mimo rozwoju nowych praktyk leczenia szpital psychiatryczny nadal pozostawał głównym filarem opieki psychiatrycznej i głównym polem krytyki samej psychiatrii.

Szpital psychiatryczny, fot. panthermedia

Środowiskowa opieka psychiatryczna  

W latach 60 i 70 XX wieku wybuchł ruch antypsychiatryczny, który wychodził naprzeciw ówczesnej wiedzy i praktykom psychiatrycznym. Jednym z głównych obiektów krytyki antypsychiatrów był szpital psychiatryczny, który określali jako instytucje władzy i przemocy, w której pacjent jest pozbawionych swoich podstawowych praw i wolności. 

Na gruncie krytyki instytucji szpitala psychiatrycznego, nie tylko na poziomie praktyk medycznych, ale przede wszystkim relacji społecznej powstał model opieki leczenia środowiskowego. Jego twórcą był włoski psychiatra Franco Basaglia, który to w 1961 roku całkowicie przeformułował funkcjonowania szpitala psychiatrycznego w Gorycji. Spłaszczył strukturę władzy wewnątrz szpitala poprzez budowę relacji opartych na autorskiej idei społeczności terapeutycznej, zakazał stosowania przemocy i przymusowych działań wobec pacjentów. 

Przede wszystkim jednak Basaglia dążył do całkowitego zamknięcia szpitali psychiatrycznych, które to miały być zostać zastąpione przez małe centra zdrowia psychicznego znajdujące się w środowisku lokalnym pacjenta. Pacjenci wymagający całodobowej opieki mieliby korzystać z wyznaczonych miejsc w szpitalach ogólnych. 

Jednakże to co najważniejsze w modelu, do którego dążył Basaglia to to, że pacjent cały czas pozostaje częścią społeczeństwa. Jego stan zdrowia przestaje być problemem indywidualnym, medycznym, a społecznym. Model ten funkcjonuje w wielu krajach Europy.

Model opieki zdrowia psychicznego w Polsce 

Polski system opieki psychiatrycznej oparty jest o instytucje szpitala. Jednakże w lipcu 2018 roku uruchomiono Pilotażowy Program Centr Zdrowia Psychicznego, który to miał zreformować polską psychiatrię i zmienić kierunek z leczenia instytucjonalnego na leczenie środowiskowe. Niestety, projekt Centr Zdrowia Psychicznego został wstrzymany. 

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • Shorter E., History of Psychiatry. From the Era of Asylum to the Age of Prozac, Nowy Jork 1998.

    F. Basaglia, Destroying the Mental Hospital [w:] Psychiatry inside out: selected writings of Franco Basaglia, Nowy Jork 1987.

Reklama
(0)
Komentarze