Zaloguj
Reklama

Socjologiczne koncepcje choroby psychicznej

Autorzy: Marcin Żółtowski
Socjologiczne koncepcje choroby psychicznej
Fot. Shutterstock
(0)

W tekście opisuję socjologiczne koncepcje choroby psychicznej w dwóch perspektywach. Pierwsza to perspektywa systemowa odnosząca się do roli społecznej, druga to perspektywa interakcjonistyczna, odnosząca się do naszych codziennych interakcji i praktyk. 

Reklama

Choć tematyka zdrowia i choroby psychicznej bezpośrednio odnosi nas do psychiatrów i psychologów, to nie są to jedyni specjaliści podnoszący ten temat. W odróżnieniu do profesji medycznych (do tych zaliczam także psychologów klinicznych i terapeutów) socjologowie nie zajmują się indywidualnymi przeżyciami jednostki, koncentrując się przede wszystkim na analizie z perspektywy grup, szerszych procesów społecznych, ich wpływowi na jednostkę oraz stan zdrowia psychicznego oraz miejsca jednostki w strukturze społecznej. Szczególną wartość w socjologii zdrowia psychicznego zajmują rozważania na temat kultury oraz ról społecznych, które pełnimy w naszym codziennym życiu. 

Podejścia w socjologii, których używa się przy rozważaniach na temat zdrowia i choroby, możemy podzielić na dwie grupy. Pierwsza z nich to teorie makrospołeczne, czyli takie, które odnoszą się do mechanizmów dotykających całego społeczeństwa „od góry”. Drugie podejście to podejście mikrospołeczne odnoszące się do naszych codziennych interakcji, zachowań oraz praktyk. 

Czym są role społeczne?

Zanim jednak przedstawię socjologiczne koncepcje choroby psychicznej, chciałbym przyjrzeć się bliżej zagadnieniu roli społecznej, bo to zdaje się być kluczowym pojęciem w zrozumieniu socjologicznej koncepcji zdrowia psychicznego. 

Rola społeczna to nic innego jak swego rodzaju „zestaw” zachowań i postaw społecznie określonych oraz społecznie oczekiwanych. Kiedy pełnimy rolę nauczyciela, społeczeństwo określa nasze zachowania i działania. My, jako nauczyciele, wiemy, jak mamy się zachowywać i czego nie robić. I podobnie, kiedy pełnimy rolę sprzedawcy, klient wie, jakiego zachowania ma się spodziewać i z jaką reakcją może się spotkać, np. kiedy prosi o znalezienie innego rozmiaru butów. 

Teoria systemowa Talcotta Parsonsa

Za jednego z twórców socjologii medycyny uważany jest amerykański socjolog Talcott Parsons, który sformułował koncepcje systemu w swojej pracy System społeczny. W swojej koncepcji zdrowia psychicznego za punkt wyjścia przyjmuje właśnie koncepcje roli społecznej, jak pisze: 

Jeden problem wydaje się niewątpliwy. Zasadnicze kryteria istnienia choroby psychicznej należy odnieść do społecznego pełnienia ról przez jednostkę. Ponieważ właśnie na poziomie struktury ról funkcjonuje zasadnicza część współzależności między systemem społecznym a osobowością, choroba psychiczna jest problemem społecznym właśnie przez niemożność podołania oczekiwaniom swych ról. Nie znaczy to oczywiście, że stan choroby psychicznej lub somatycznej nie jest stanem danej jednostki; oczywiście nim jest. Ale stan ten jest manifestowany zarówno osobie chorej, jak i jej społecznemu otoczeniu; dla obu tych stron stwarza też pewne trudności. Dlatego też podkreśliłem poprzednio ważność aspektu pełnienia ról.

Dla Parsonsa choroba psychiczna to innymi słowy niemożność pełnienia ról społecznych przez jednostkę, czyli sytuacja, kiedy dana osoba nie może wypełniać swoich codziennych aktywności. Autor Systemu społecznego przenosi tym samym doświadczenie psychopatologiczne danej osoby do całej struktury społecznej, zmieniając perspektywę postrzegania choroby psychicznej. Idąc dalej, jeżeli dana osoba nie może wykonywać swoich codziennych aktywności, przyjmuje nową rolę – pacjenta psychiatrycznego. Podobnie jak w przypadku roli nauczyciela czy sprzedawcy rola pacjenta psychiatrycznego posiada własny system oczekiwań i określonych aktywności, jakie może (musi) podejmować. Parsons pisze: 

Zdrowie i choroba są jednak nie tylko >>warunkami<< lub >>stanami<< osobowości lub organizmu jednostki ludzkiej. Są one również stanami ocenianymi i uznawanymi instytucjonalnie przez kulturę społeczeństw i ich strukturę.

Choroba psychiczna, fot. panthermedia

Należy także zwrócić uwagę, że w przypadku podejścia Parsonsa niemożliwość pełenienia określonej roli odnosi się do umiejętności i sprawczości, nie do zaangażowania czy „jakości” danej roli, co różnicuje chorobę psychiczną od chorób somatycznych:

W końcu powtórzmy raz jeszcze, iż zdrowie określamy w odniesieniu do umiejętności, a nie do zaangażowania w pełnienie konkretnej roli, wykonywanie konkretnego zadania, przestrzeganie konkretnej normy itp.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • Parsons T.: Struktura społeczna a osobowość. Warszawa 1969.
    Parsons T.: System Społeczny. Kraków 2009.
    Scheff T.: Labeling Madness. London 1975.

Reklama
(0)
Komentarze