Zaloguj
Reklama

Lunatykowanie (somnambulizm)

Autorzy: MICHAŁ MARCINIAK
Cierpienie na bezsenność, zaburzenia snu
Fot. medforum
Cierpienie na bezsenność, zaburzenia snu
(5)

Pośród rozmaitych zaburzeń psychicznych, jedne traktowane są jako zwyczajne, stosunkowo dobrze poznane (jak na przykład depresja czy schizofrenia), a do innych w dalszym ciągu najbardziej pasuje określenie „niezwykłe”. Niezwykłe przede wszystkim z powodu swojego obrazu klinicznego. Do takich przykładów na pewno należy rodzaj nieorganicznego zaburzenia snu (czyli spowodowanego czynnikami emocjonalnymi) - somnambulizm (sennowłóctwo), popularnie nazywany „lunatykowaniem”.

Reklama

Jak zachowuje się somnambulik podczas epizodu „lunatykowania”?

Sennowłóctwo, w ujęciu medycznym, objawia się epizodami podczas snu, w trakcie których chory może wykonywać czasem nawet bardzo złożone czynności – od siadania na łóżku, mówienia, wykonywania czynności higienicznych, przygotowywania i jedzenia posiłku. Podczas epizodu najczęściej somnambulik ma otwarte oczy i w pierwszym momencie sprawia wrażenie osoby, która przebudziła się, wstała i idzie, na przykład, wypić szklankę wody. Co ważne – podczas takiego epizodu somnambulik nie ma świadomości wykonywanych czynności, a rano, po przebudzeniu, „nocna działalność” pokryta jest, najczęściej całkowitą, niepamięcią. Dlatego tak ważna w diagnozowaniu jest relacja od osób, które mieszkają z chorym i zaobserwowały niepokojące zdarzenia!


Tak naprawdę czynności wykonywane przez chorego nie są niczym ograniczone. Nie muszą (i najczęściej nie są) związane z ukrytymi pragnieniami, dążeniami, czy sytuacjami stresowymi w życiu pacjenta. Mitem jest także, że chory odwzorowuje zachowania, o których aktualnie śni. W piśmiennictwie znane są przypadki bardzo zaawansowanych i długotrwałych epizodów, podczas których somnambulik prowadził samochód, wychodził przez niezabezpieczone okno, czy odbywał stosunek seksualny.

Jak postępować, gdy „przyłapiemy” domownika na takim zachowaniu?

  • Nie wybudzać. Tego typu próby mogą spotkać się z agresywną odpowiedzią. Poza tym, somnambulik obudzony podczas epizodu odczuwa zmieszanie, skrępowanie, niezrozumienie sytuacji, w jakiej się znajduje. To powoduje niepotrzebny stres i może nasilać wystąpienie epizodów podczas kolejnych nocy.
  • Nie obawiać się. Osoby dotknięte tym zaburzeniem zwykle nie przejawiają zachowań agresywnych w stosunku do osób trzecich.
  • Zasugerować somnambulikowi, aby wrócił do łóżka. Najlepszym pomysłem jest spokojne odprowadzenie somnambulika z powrotem do łóżka i delikatne sugerowanie, aby zasnął. Najczęściej spotka się to z całkowitą akceptacją, gdyż osoby te, podczas epizodu, są bardzo podatne na wszelkie sugestie.
  • Można porozmawiać z chorym. Najczęściej jednak na pytania będzie odpowiadał chaotycznie, bez zrozumienia. Zdania, które będzie budował, najczęściej pozbawione będą sensu logicznego.

Jak rozpoznajemy, że pacjent cierpi na somnambulizm?

Według ICD-10 (Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób), aby rozpoznać u pacjenta somnambulizm (F51.3), muszą być spełnione podane niżej warunki:

 

  1. Dominującym objawem jest jeden lub więcej epizodów wstawania z łóżka i spacerowania, zazwyczaj podczas początkowych godzin snu nocnego.
  2. W czasie epizodu somnambulizmu pacjent ma obojętną, maskowatą twarz, nie reaguje na polecenia czy próby porozumiewania się z nim oraz z trudem pozwala się obudzić.
  3. Po przebudzeniu, zarówno podczas epizodu, jak i następnego dnia, zdarzenia z tego okresu nie są pamiętane.
  4. Kilka minut po przebudzeniu z epizodu somnambulizmu nie stwierdza się zaburzeń sprawności psychicznej ani zaburzeń zachowania, chociaż początkowo może wystąpić krótki okres przymglenia i dezorientacji.
  5. Nie stwierdza się organicznych przyczyn zaburzenia, takich jak otępienie czy padaczka.


Jak widać, aby potwierdzić u pacjenta somnambulizm trzeba wykluczyć inne możliwe przyczyny, które mogą manifestować się w podobny sposób. Najprzydatniejszym narzędziem do różnicowania somnambulizmu i epilepsji (padaczki) jest badanie elektroencefalograficzne (EEG), rejestrujące aktywność elektryczną mózgu. Badanie EEG epileptyka zawiera charakterystyczne zmiany, których nie obserwujemy podczas epizodu somnambulizmu. Konieczne jest również wykluczenie (przynajmniej wg. DSM-IV, czyli Amerykańskiej Klasyfikacji Chorób Psychicznych), że podczas epizodu somnambulizmu, pacjent nie znajdował się pod wpływem substancji psychoaktywnych i alkoholu.

Przyczyny? Czynniki nasilające?

Etiologia somnambulizmu w dalszym ciągu pozostaje w dużej mierze nieznana. Podkreśla się rolę czynników genetycznych (częste rodzinne występowanie), uwarunkowań rozwojowych (znacznie częstsze występowanie zaburzenia w wieku dziecięcym, co zwraca uwagę na niedojrzałość układu nerwowego).


Niestety, o żadnym ze znanych czynników nie możemy powiedzieć, że bezpośrednio wywołuje epizod somnambulizmu. W literaturze można, co prawda, znaleźć opis przypadku chłopca, u którego wystąpił złożony epizod somnambuliczny po przyjęciu leku nasennego (zaleplonu), jednak pojedynczego przypadku nie można traktować jako obowiązującej zasady. Innymi słowy, nie ma prostego przełożenia: wypijesz wieczorem herbatę (przykład przypadkowy) to nocą zamanifestuje się zaburzenie. Możemy jednak mówić o czynnikach, które w badaniach naukowych mają udowodnioną tendencję do zwiększania częstości epizodów.


Takimi czynnikami są wszystkie zachowania, które w negatywny sposób wpływają na tzw. „prawidłową higienę snu”, a więc:

  1. Spożywanie alkoholu i napojów zawierających duże ilości kofeiny (zwłaszcza w godzinach popołudniowych)
  2. Nieregularne godziny zasypiania oraz deprywacja snu, czyli jego niedobór.
  3. Spożywanie obfitych posiłków w godzinach popołudniowych
  4. Stany, które powodują zaburzenia oddychania podczas snu – np. skrzywienie przegrody nosowej, przerośnięte migdałki, obturacyjny bezdech senny

Amerykańska Klasyfikacja Chorób Psychicznych (DSM-V) zwraca ponadto uwagę na stan stresu w życiu społecznym, zawodowym lub innych obszarach funkcjonowania, co – w sposób niebezpośredni – sugeruje znaczenie czynników psychospołecznych w etiologii tego zaburzenia.

Jak leczyć? Czy w ogóle leczyć? Słów kilka o terapii

Somnambulizm jest stosunkowo częstą przypadłością u dzieci – zaburzenie to występuje nawet u kilkunastu procent małych pacjentów. Jednak nasilenie tego zaburzenia, u ogromnej większości, maleje wraz z wiekiem, a w wieku dorosłym występuje rzadko (u ok. 1%).


Kiedy więc pomyśleć o leczeniu? Na pewno wtedy, gdy epizody często się pojawiają, mają złożony charakter, powodują niepokój u dziecka (wyobraźmy sobie jaki stres przeżywa młody człowiek kiedy musi spać z rówieśnikami w jednym pokoju np. na obozie i obawia się wstydu z powodu swojej choroby).
Należy zadbać, aby pomieszczenie, w którym śpi osoba chora miało zabezpieczone okna. Należy także pamiętać, aby z podłogi usunąć wszystkie niepotrzebne przedmioty, które mogą spowodować potknięcie, upadek, skaleczenie.


Zaobserwowano, że epizody somnambulizmu często współwystępują z zaburzeniami oddychania podczas snu, dlatego zawsze należy wyeliminować tego typu przyczyny – dobrym pomysłem jest konsultacja laryngologiczna.

fot. panthermedia


W farmakoterapii somnambulizmu wykorzystuje się leki z grupy benzodiazepin (diazepam, oksazepam, klonazepam) – jednak należy to leczenie traktować jako doraźne. Benzodiazepin nie można przyjmować przewlekle, gdyż mają znaczny potencjał uzależniający.

 

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • 1.Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych. Rewizja dziesiąta. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10. Badawcze kryteria diagnostyczne. Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”i Instytut Psychiatrii i Neurologii, Kraków–Warszawa 1998
    2.Marek Jarema, Jolanta Rabe-Jabłońska i wsp.: Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa PZWL 2011: 308-311
    3.Janowski K., Jelińska A., Was A.: Somnambulizm. Obraz kliniczny i terapia. Roczniki Psychologiczne. 2010; XIII, 1 2010.

Kategorie ICD:


Reklama
(5)
Komentarze