Zaloguj
Reklama

Medykalizacja i psychiatryzacja jako zjawiska społeczne

Autorzy: Marcin Żółtowski
Medykalizacja i psychiatryzacja jako zjawiska społeczne
Fot. panthermedia
(0)

W tym artykule omawiam takie procesy, jak medykalizacja i psychiatryzacja społeczeństwa, czyli „zawłaszczanie” przez kategorie medyczne innych sfer życia społecznego.

Reklama


Druga sytuacja, w której najczęściej spotkamy się z psychiatryzacją, odnosi się do naszych stanów emocjonalnych i poznawczych. Dochodzi tu do zmiany definicji np. lęku czy smutku, których doświadczamy w naszym codziennym funkcjonowaniu i opisania ich kategoriami psychiatrycznymi. Profesor Bogdan de Barbaro w jednym z tekstów, w którym opisuje zjawisko psychiatryzacji, podaje następujące przykłady: kiedy nieśmiałość zamieniono na lęk społeczny, rozszerzono medyczną definicję depresji, zaczęto problemy dorosłych opisywać kategoriami chorób dziecięcych (ADHD). Chyba najbardziej kontrowersyjnym i najszerzej komentowanym w środowisku medycznym oraz nauk społecznych psychiatryzacji jest opisanie szczególnego rodzaju żałoby w kategoriach zaburzeń psychicznych. W najnowszej klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (DSM-V) opisano ciężką reakcję żałoby trwającej dłużej niż 12 miesięcy jako jednostkę chorobową (eng. sevree grief reaction), która wymaga interwencji psychiatrycznej. Krytycy tego ujęcia żałoby argumentują, że, po pierwsze, przeżywanie żałoby po utracie bliskiej osoby jest nieuniknione; po drugie, w różnych kulturach ludzie różnie radzą sobie z żałobą i przebiega ona inaczej; po trzecie, żałoba w przeciwieństwie do innych reakcji psychologicznych ma silne uwarunkowania religijne, a psychiatria nie powinna takich mieć i, po czwarte, żałoba jest wystarczająco dobrze opisana innymi i bardziej znanymi kategoriami psychiatrycznymi.

Chciałbym zwrócić uwagę na psychiatryzację języka, szczególnie w debacie publicznej i życiu politycznym. Tarcia na polskiej scenie politycznej sprawiają, że coraz częściej politycy i komentatorzy zaczynają używać kategorii psychiatrycznych. Najczęściej używanym pojęciami są schizofreniczny, schizofrenia, schizofreniczne, które mają (w tym kontekście) charakter pejoratywny i są jednoznacznie nacechowane. Opisanie czyjejś politycznej decyzji mianem schizofrenicznej ma oznaczać, że jest ona patologiczna, wymaga korekty i interwencji oraz że żadna racjonalnie myśląca osoba nie byłaby w stanie takiej decyzji podjąć. Obraz schizofrenii maluje się na jednoznacznie zły, powielając stereotypy i wzmacniając uprzedzenia wobec osób chorujących na schizofrenię.

Konsekwencje psychiatryzacji

Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy psychiatryzacja jest czymś złym czy dobrym. Z jednej strony mamy coraz szerszy dostęp do pomocy psychiatrycznej i psychologicznej, z drugiej użycie kategorii psychiatrycznych do opisu naszego życia sprawia, że problemy stają się jeszcze bardziej skomplikowane i trudniejsze w rozwiązaniu. Subtelność tej różnicy, jak to opisuje prof. de Barbaro, jest w posiadaniu sprawczości, w tym, czego oczekujemy od pomocy psychiatrycznej i od siebie samych. Dodatkowo poprzez psychiatryzację zmienia się obraz zaburzeń psychicznych i tutaj też mamy do czynienia z dwoma przeciwstawnymi sobie procesami. Z jednej strony coraz więcej mówi się o zaburzeniach psychicznych, wzrasta ogólna świadomość społeczna, co może zmniejszyć wykluczenie społeczne pacjentów i ich rodzin, z drugiej jednak strony psychiatryzacja może powodować zniekształcenie obrazu zaburzenia, wzmacniać mity i stereotypy.

To, co można jednak stwierdzić na pewno, to sam fakt występowania procesu psychiatryzacji oraz to, że będzie on dotykał coraz większej części społeczeństwa, niezależnie od tego, czy mają one zaburzenia psychiczne, czy nie.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • Bryant A. R.: Grief as a psychiatric disorder. In: The British Journal of Psychiatry. Vol. 1. Cambridge 2012, pp. 9-10.
    Conrad P., Leiter V.: Medecalization. Markers and consumers. „Journal of Health and Social Behavior” 2004, vol. 35.
    de Barbaro B.: Medykalizacja i psychiatryzacja życia codziennego. „Konteksty psychiatrii” 2014, s. 235-254.
    de Barbaro B.: Uwagi o niektórych skutkach medykalizacji i psychiatryzacji życia codziennego. XXIII Sympozjum PNTZP, Bielefeld-Bethel 2012.
    Giddens A.: Stanowienie społeczeństwa. Zarys teorii strukturacji. Warszawa 2003.
    Parsons T.: System społeczny. Warszawa 2009.

Reklama
(0)
Komentarze