Zaloguj
Reklama

Społeczne konteksty zdrowia psychicznego

Autorzy: Marcin Żółtowski
Społeczne konteksty zdrowia psychicznego
Fot. Shutterstock
(0)

W tekście tym podejmuję refleksję na temat pojęcia zdrowia, wskazując na jego element społeczny. 

Reklama

Zazwyczaj, kiedy mówimy o naszym stanie zdrowia, odnosimy się do braku objawów – zarówno kontekście somatycznym, jak i psychicznym. Podobnie system opieki zdrowia kojarzy nam się z leczeniem objawów i dolegliwości. Nie mniej jednak nie jest to pełne rozumienie zdrowia jako takiego, a jedynie o pewnej części składowej. Skupmy się jednak na zdrowiu psychicznym. 

Zdrowie według Światowej Organizacji Zdrowia

Polska psychiatria korzysta z systemu diagnostycznego ICD-10, czyli Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych w wersji dziesiątej opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia. Choroba psychiczna i zdrowie psychiczne są pojęciami nieostrymi, trudnymi do określenia, scharakteryzowania, umiejscowionymi na spektrum funkcjonowania społecznego, biologicznego oraz psychicznego jednostki. Dlatego też WHO definiuje pojęcia zdrowia (jak i samego zdrowia psychicznego) w sposób pozytywny:

„Zdrowie jest stanem całościowego fizycznego, psychicznego oraz społecznego dobrostanu, a nie wyłącznie brakiem choroby lub dysfunkcji” oraz „Zdrowie psychiczne jest definiowane jako dobrostan, w którym jednostka zdaje sobie sprawę ze swoich możliwości, jest w stanie sprostać stresorom życia codziennego, może pracować produktywnie i efektywnie oraz jest w stanie stworzyć wkład w życie swojej społeczności”.

Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje na trzy elementy składowe zdrowia psychicznego: biologiczny i psychologiczny, które w uproszczeniu można potraktować jako jeden, czyli biopsychologiczny, a także społeczny. Ostatni element zdaje się być co najmniej niejasny. Co bowiem oznacza wychodzenie naprzeciw stresorom życia codziennego oraz możliwość wkładu w życie własnej społeczności? Wydaje się, że medycyna, rozumiana tylko w polu nauk medycznych, nie jest w stanie odpowiedzieć na te pytania. W tym miejscu należy zwrócić się ku naukom społecznym i spojrzeć na jednostkę w szerszej perspektywie. 

To na społeczny podział pracy, uwarunkowania strukturalne, pozycja jednostki w społeczeństwie, posiadany przez nią kapitał społeczny, ekonomiczny i kulturowy, zdaje się, największy wpływ mają możliwości społeczne. Inaczej mówiąc, to społeczeństwo definiuje, umożliwia bądź nie, realizacje ostatniego elementu zdrowia psychicznego, na który wskazuje WHO. 

Zdrowie Psychiczne według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego

Drugą najbardziej wpływową i oddziaływującą na światową psychiatrię organizacją jest Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. Również ona w swoim podejściu do zdrowia psychicznego wskazuje na społeczne (socjologiczne) elementy zdrowia psychicznego, jak czytamy: „Zaburzenie psychiczne zwykle odnosi się do istotnych napięć społecznych i zawodowych w interakcjach oraz innych ważnych aktywnościach [MŻ: jednostki]”. Jednak dalej: „Dewiacyjne zachowanie społeczne (np. polityczne, religijne, seksualne) i konflikty, które występują pierwotnie między jednostką a społeczeństwem, nie są uznane za zaburzenia psychiczne, o ile nie wynikają z dysfunkcji opisanych wyżej [MŻ: biologicznych i psychopatologicznych]”.

Pacjent w gabinecie psychiatrycznym, fot. panthermedia

Oznacza to, że o tym, czy dane zachowanie uznawane jest za przejaw zaburzenia, choroby czy dysfunkcji psychicznej, decydują procesy biopsychologiczne. Mamy więc do czynienia ze stanowiskiem redukcjonistycznym, upraszczającym. Wydaje się to być uzasadnionym krokiem, odcinającym psychiatrię od burzliwych tarć społeczno-kulturowych. Odspołecznienie zaburzeń psychicznych radykalnie zmieniło pozycję osób LGBT+ w strukturze społecznej, kiedy 17 maja 1990 roku WHO wykreśliło homoseksualizm z listy chorób psychicznych. Zmiana pozycji w strukturze społecznej dotyczyła także płci kulturowej oraz szeroko rozumianego ruchu społecznego skupionego wokół tematyki gender. Warto dodać, że Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wykreśliło homoseksualizm z listy chorób już w 1973 roku. 

Piśmiennictwo
Reklama
(0)
Komentarze