Zaloguj
Reklama

Leczenie farmakologiczne uzależnienia od nikotyny u chorych na schizofrenię

Autorzy: Lek. Wenesa Gajos, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie
Leczenie farmakologiczne uzależnienia od nikotyny u chorych na schizofrenię
Fot. ojoimages
(5)

Nikotyna to substancja psychoaktywna o wysokim potencjale uzależniającym zarówno psychiczne, jak i fizycznie. Osoby palące stanowią około 23-35% populacji ogólnej, natomiast wśród chorych na schizofrenię papierosy pali 74-92% osób. Chorzy palą także więcej papierosów dziennie.

Reklama

Postawiono hipotezę, że wysokie rozpowszechnienie uzależnienia od nikotyny wśród pacjentów ze schizofrenią może być spowodowane wspólną podatnością neurobiologiczną – istnieją dowody, że u pewnych pacjentów ze schizofrenią dochodzi do nieprawidłowej ekspresji receptorów nikotynowych. Problem uzależnienia od nikotyny jest w przypadku takich pacjentów szczególnie istotny, ponieważ osoby ze schizofrenią żyją około 10 lat krócej, a najczęstszymi przyczynami zgonów są przyczyny sercowo-naczyniowe oraz płucne. Dwie trzecie osób ze schizofrenią umiera z powodu choroby niedokrwiennej serca, w porównaniu z jedną trzecią populacji ogólnej.

Leczenie uzależnienia od nikotyny, podobnie jak innych uzależnień, nie jest zadaniem łatwym, ani owocującym w spektakularne sukcesy. Co roku palenie rzuca około 4 miliony osób na świecie, ale 75% spośród nich wraca do nałogu przed upływem jednego roku. Osoby chore na schizofrenię osiągają ten cel jeszcze rzadziej.

Od 1996 r. APA zaleca rutynowe leczenie uzależnienia od tytoniu wśród pacjentów z zaburzeniami psychicznymi. Cześć osób ze schizofrenią jest zmotywowana do rzucenia palenia, jednak w praktyce rzadko proponuje się zerwanie z nałogiem pacjentom podczas rutynowych wizyt w poradni. Najczęstsze powody zerwania z nałogiem w tej grupie osób to: troska o własne zdrowie, potrzeba samokontroli oraz wpływy społeczne. W jednym z badań z udziałem 1610 chorych ze schizofrenią 76% było palaczami, a tylko 10% zaproponowano leczenie. Ten niski odsetek odzwierciedla brak wiary psychiatrów w skuteczność takiego leczenia oraz obawy przed ewentualną destabilizacją objawów psychotycznych.

Działanie nikotyny

Nikotyna, podstawowy składnik tytoniu oraz bezpośrednia przyczyna uzależnienia, może wywierać złożony wpływ na liczne systemy neuroprzekaźnikowe, a reakcje na tą substancję są zmienne osobniczo. Substancja ta: redukuje lęk, poprawia uwagę, zmniejsza apetyt, zmniejsza depresję i poprawia funkcje poznawcze. Nikotyna oddziałuje poprzez nikotynowe receptory acetylocholiny zlokalizowane powszechnie w mózgu. Receptory te mogą modulować układy: dopaminowy, glutaminowy, GABA, serotoninowy, noradrenergiczny, opioidowy i kanabinoidowe. Nikotyna aktywuje szlaki dopaminowego układu nagrody w śródmózgowiu, które biorą swój początek w brzusznej części nakrywki i stamtąd prowadzą do ciała migdałowatego, hipokampu, jądra półleżącego, prążkowia i kory mózgowej. Indywidualne różnice w proporcjach i kombinacjach podtypów receptorów nikotynowych w różnych obszarach mózgu oraz różnorodność genotypowa układu dopaminowego są wyjaśnieniem dla indywidualnych reakcji na nikotynę.

Palenie a schizofrenia

Rozważano różne czynniki kliniczne i biologiczne, które mogą wyjaśniać związek pomiędzy paleniem i schizofrenią. Sugerowano, że pacjenci palą, by: 1) przerwać monotonię, która wiąże się z chorobą, 2) zyskać kontakty społeczne, 3) doświadczyć pewnego rodzaju przyjemności; 4) w samoleczeniu pewnych objawów związanych ze schizofrenią, 5) samoleczeniu objawów niepożądanych neuroleptyków.

W trakcie obserwacji klinicznej można zauważyć, że nasilenie palenia często wyprzedza pojawienie się objawów choroby lub sygnalizuje zaostrzenie psychozy. W badaniach wykazano również, że palenie ma większy wpływ na objawy negatywne schizofrenii(w związku z teorią upośledzonej aktywności kory przedczołowej) – chorzy, którzy palą, mają lepsze wyniki w testach neuropsychologicznych i psychofizjologicznych. Dotyczy to takich parametrów, jak:

  • uwaga i czujność
  • organizacja przestrzenna
  • pamięć operacyjna wzrokowo-przestrzenna
  • składowa P50 słuchowych potencjałów wywołanych
  • słuchowe „bramkowanie sensoryczne”
  • hamowanie przedsygnałowe PPI,
  • śledzące (wodzące) ruchy gałek ocznych
  • skokowe (sakadyczne) ruchy gałek ocznych.

Palenie zmniejsza nasilenie objawów niepożądanych leków, co potwierdzono głównie w przypadku akatyzji.

Leczenie uzależnienia od nikotyny

W populacji ogólnej leczeniem pierwszego rzutu w leczeniu uzależnienia od nikotyny (wg FDA) jest nikotynowa terapia substytucyjna (gumy, plastry, spray do nosa, inhalatory oraz tabletki) oraz bupropion. Stosowano również wareniklinę, klonidynę i nortryptylinę, choć nie ma jednoznacznych dowodów na skuteczność tych leków. Rozważa się stosowanie: iMAO (selegiliny), SSRI (fluoksetyny), antagonistów receptorów opioidowych (naltreksonu), agonisty dopaminowego (bromokryptyny), antagonisty rec. nikotynowego (mekamylaminy),antagonisty receptora kanabinoidowego (rimonabant), inhibitora enzymów cytochromu p-450 (metoksalen), szczepionek nikotynowychoraz leków działających na geny receptora dopaminowego D2 i receptora opioidowego μ.

Dobór metody farmakologicznej u osób ze schizofrenią może zależeć od poszczególnych objawów klinicznych uzależnienia lub schizofrenii. Celem jest całkowite zaprzestanie palenia lub częściowa jego redukcja. Leki mogą łagodzić objawy abstynencyjne lub głód nikotynowy, a także działać na objawy pozytywne, objawy negatywne, deficyty poznawcze powodować redukcję objawów pozapiramidowych.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • 1. Montoya ID, Vocci F. Medications development for the treatment of nicotine dependence in individuals with schizophrenia. Journal of Dual Diagnosis. 2007 Nov;3 (3-4):113-150
    2. Evins AE, Deckersbach T, Cather C, Freudenreich O, Culhane MA, Henderson DC, Green MF, Schoenfeld DA, Rigotti NA, Goff DC. Independent effects of tobacco abstinence and bupropion on cognitive function in schizophrenia. J Clin Psychiatry 2005;66(9):1184-90.
    3. Evins AE, Cather C, Deckersbach T, Freudenreich O, Culhane MA, Olm-Shipman CM, Henderson DC, Schoenfeld DA, Goff DC, Rigotti NA. A double-blind placebo-controlled trial of bupropion sustained-release for smoking cessation in schizophrenia. J Clin Psychopharmacol 2005;25(3):218-25.

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Reklama
(5)
Komentarze